Gradski muzej Sombor je uspostavio saradnju sa Historijskim muzejom Bosne i Hercegovine koje je rezultiralo gostovanjem izložbe "Kutija sećanja - Život jevrejske porodice Drelih iz Sombora".

Svečano otvaranje izložbe će biti 25.aprila kao deo programa regionalnog treninga za nastavnike istorije na temu Holokausta, u organizaciji Memorijala Shoah iz Pariza. Izložba će trajati do kraja maja.

Učesnici treninga i ostali posetioci će biti u prilici da se upoznaju sa sudbinom somborskih Jevreja kroz prizmu porodičnih fotografija. Moše Musafija, sarajevski Sefard je spona izmedju dve porodice, balkanskih Sefarda i Askenaza i dva grada, Sarajeva i Sombora.

Izložba je priča o bezbrižnim somborskim danima porodice Drelih i strašnom stradanju deportovanih somborskih, i svih drugih, Jevreja u koncentracionim logorima nacističke Nemačke. Ovo je prica o životu, nadama, ljubavi i tradiciji. Ovo je priča o prijateljstvu koje sećanja čuva od zaborava.

Objavljeno u Somborske vesti
petak, 27 januar 2017 00:00

Somborski Jevreji žrtve holokausta

Dvospratnicu u centru Sombora Somborci i danas zovu Vajdingerova palata. Podigla ju je poznata somborska jevrejska porodica Vajdinger. Ta porodice, ali i desetine drugih jevrejskih porodica živele su i radile u predratnom Somboru. Prvi Jevreji u Sombor su došle krajem XVIII veka.

"Tokom XIX veka već je bilo nekoliko desetina porodica, a već su 1864. godine u Somboru podigli svoju sinagogu. Pred Drugi svetski rat u Somboru je bilo 1.200 Jevreja. Bili su to trgovci, fabrikant, ugledni građani Sombora", kaže somborski publicista Milan Stepanović.

" Društveni život našeg grada odvijao se u multietničkom smilu, dakle nije bilo podela po nacionalnosti ", dodaje Milka Ljuboja, kustos Gradskog muzeja Sombor.

Posle mađarske okupacije somborski Jevreji mobilisani su u radne bataljone i radili su na popravkama puteva i somborskom aerodromu. Ali 1944. godine svi su završili u logoru Aušvic.

"Kada je početkom 1944. godine Mađarska kupirana od strane fašističke Nemačke došlo je do opšteg pogroma Jevreja u Mađarskoj. Tako je u aprilu 1944. godine iz Sombora je odvedeno svih 1.200 Jevreja. Mahom su završili u Aušvicu gdje je njih 950 izgubilo život. Jevreji koji su preživeli rat vratili su se u Sombor ili otišli u Izrael. Tako da je danas u Somboru jevrejska popuplacija malobrojna«, kaže Stepanović.

U znak sećanja na Jevreje stradale u logoru 1953. godine na jevrejskom groblju u Somboru podignuto je spomen obeležje.

Na jevrejskom groblju u Somboru sahranjeno je i 700 Jevreja iz raznih krajeva Jugoslavije koje su okupatorske snage povele pri povlačenju iz borskih rudnika. Ubili su ih oktobra 1944. u blizini Crvenke.

Izvor: RTV

Objavljeno u Somborske vesti

U Gradskom muzeju u sredu, 4. novembra 2016. godine, otvorena je izložba „Kutija sećanja” koja kroz istoriju porodice Moše i Magde Musafija, rođene Drelih, govori o životu Jevreja u Somboru i sudbini ljudi koji su preživeli holokaust.

Izložba pokazuje porodične fotografije i predmete koji su preživeli sve pokušaje da im se zatre trag tokom Drugog svetskog rata, ali i fotografije koje govore o jevrejskoj porodici, koja je bila sasvim obična somborska familija i trudila se da takva ostane i u vreme kada je bila lišena svih ličnih i ljudskih prava tokom holokausta.

„Posle toliko godina, sakupljeni sa svih strana sveta, otvaramo kutiju sećanja jer ne možemo i ne smemo zaboraviti sve ono što je ostavilo neizbrisiv trag u opštem pamćenju čovečanstva, ali i našeg Sombora, nameru da jedan ceo narod, Jevreji, nestanu sa lica zemlje. Kutija porodice Moše i Magde Musafija, devojačko Drelih, čija je ćerka Mihal Tulpan među nama, samo je jedna u velikom broju onih koje čekaju da budu otvorene. Ne zbog toga da nekoga optužimo ili nekome sudimo, jer zločinci su već odavno na mračnoj strani istorije i života, već da ukažemo da se sećamo svih njih, jednako jasno kao da su tu”, rekao je direktor Gradskog muzeja Sombor Branimir Mašulović. „Naša obaveza kao Jevrejske opštine je da širimo saznanja o jevrejskim porodicama u Somboru. U ovom gradu je nekada živelo mnogo Jevreja, a sada smo ostali mi da vas podsećamo u svakom trenutku da postojimo i da se nadamo da ćete da nas prihvatite kao vama ravnopravnim, jer mi to i jesmo”, izjavila je Sandra Papo—Fišer, predsednica Jevrejske opštine Sombor.

Svečanom otvaranju izložbe prisustvovali su potomci Magde i Moše Musafije koji su stigli iz Izraela. „Znala sam da sam ćerka roditelja koji su preživeli holokaust, jer je moja majka imala istetoviran broj na ruci. Povremeno je pričala kratke priče iz logora i pokazala nam je nekoliko fotografija svoje porodice pre rata. Tek posle smrti majke 1999. godine sam shvatila da sam čitavog života nosila nedorečenu tugu moje majke, njene porodice, prijatelja i celog logora. Počela sam da zapisujem priče koje nam je pričala i sa ocem smo otvorili kutiju sa fotografijama i počeli smo da istražujemo. Tako smo upoznali i prijatelje porodice, koji su imali predivan život u Somboru. Moj otac nas je 2009. godine poveo da posetimo Sombor i pokazao nam je kuću u kojoj je živeo sa roditeljima, pokazao nam je gde je živela porodica Drelih, gde je učio, radio, gde je igrao stoni tenis. Želeo je da se zahvali somborskom pekaru i njegovoj porodici za komad hleba koji su im dali, da se zahvali celom gradu koji ga je čuvao ceo život” — ispričala je Mihal Tulpan i dodala da su njeni roditelji uvek isticali da u Somboru nisu osetili antisemitizam, sve do Drugog svetskog rata. „Čak i onda kada su ih odvodili u koncentracione logore, brojni Somborci su otvorili vrata i kapije svojih kuća, pokazujući da su Jevreji dobrodošli”, prenela je Mihal Tulpan sećanje svoga oca.

„Ove fotografije pokazuju veliku vitalnost jedne zajednice koja je živela u ovom gradu, koji je toliko specifičan. Govore o tome kako se živelo normalno, da je čak i u najstrašnijim vremenima postojala želja da se pronađe način da se živi normalno. Istorija jedne porodice je uvek posebna, ali ona je i paradigma. Govori o životu i ljudima, čiji najveći broj nije preživeo rat. S druge strane, govori o onima koji su imali sreće da prežive sve muke i patnje i da nastave da nose u sebi i ono što je bilo vezano za ovaj grad i to im je bila neka vrsta cigle kojom su gradili svoj novi život i domovinu, ne zaboravljajući ni kada odakle su došli” — rekao je prof. dr Milan Ristović, otvarajući izložbu „Kutija sećanja” u Gradskom muzeju.

Objavljeno u Somborske vesti

Otvaranje izložbe „Kutija sećanja” o životu jevrejske porodice Drelih iz Sombora održava se 2. novembra u 17 sati. Izložbu u organizaciji Gradskog muzeja u saradnji sa Jevrejskom opštinom Sombor otvara prof. dr Milan Ristović.

Pre šest godina u Ministarstvo kulture Republike Srbije stigao je dopis Državnog muzeja Aušvic–Birkenau iz Polјske sa jednim pitanjem — kako rešiti problem jugoslovenskog izložbenog prostora na prvom spratu Bloka 17, koji je zatvoren 2009. godine. Zvaničnici muzeja su se obratili Beogradu, kao sedištu Muzeja istorije Jugoslavije, pravnog naslednika Muzeja revolucije naroda i narodnosti Jugoslavije, koji je 1988. godine preuredio jugoslovensku izložbu u Osvjenćimu. Odgovor, međutim, nije mogao da donese Beograd, već svih šest država naslednica Jugoslavije.

U kontaktima zvaničnih predstavnika Bosne i Hercegovine, Makedonije, Slovenije, Srbije, Hrvatske i Crne Gore, odlučeno je da se prostor, koji je od 1963. do 2009. godine pripadao Jugoslaviji, preuredi u skladu sa savremenim političkim realnostima i uz poštovanje istorijskog konteksta.

Precizno definisana politika muzeja zahtevala je da u fokusu svih izložbenih narativa budu žrtve logora. U skladu sa njom, predstavnici nekadašnjih jugoslovenskih republika, sada šest nezavisnih država, jednoglasno su doneli odluku da realizuju zajedničku izložbu. Saglasili su se da u muzeju u kome su, pored stalne izložbene postavke, predstavljene i nacionalne izložbe (Roma, Poljske, Češke, Slovačke, Rusije, Francuske, Mađarske, Izraela, Belgije, Holandije, Austrije) realizuju prvu internacionalnu izložbu. Isprepletanost života i sudbina zatočenika, koji su u zloglasni koncentracioni i logor smrti odvedeni sa prostora Jugoslavije, ili kao Jugosloveni iz drugih delova Evrope, onemogućila je definisanje principa po kome bi žrtve bile podeljene u kontekstu današnjih političkih granica.

Pored nadležnih ministarstava, rad na pripremi nove izložbe su podržali i Uneskova kancelarija u Veneciji, Memorijal de la Šoa (Francuska), Topografija terora (Nemačka), Memorijalni muzej Holokausta (Sjedinjene Američke Države), kao i predstavnici Državnog muzeja Aušvic–Birkenau (Poljska) i Nacionalnog fonda za žrtve nacionalsocijalizma (Austrija) kao posmatrači.

Tako je započeo proces prikupljanja materijala, sređivanja dokumentacije i arhivske građe, sistematizovanja literature, beleženja svedočanstava preživelih i izrade preciznog popisa imena onih koji su u logor odvedeni sa prostora Jugoslavije u periodu 1941. do 1944. godine. Odlučeno je da se tragedija zatočenika logora ne izrazi kroz brojke, već da se žrtve personalizuju kroz sačuvanu dokumentaciju, predmete, fotografije i filmske snimke, te da se na taj način približe savremenim generacijama.

Prikupljanje materijala je predstavljalo zahtevan proces. Posle sedam decenija nije sačuvano mnogo toga što bi svedočilo o životu ljudi koji su ubijeni u gasnim komorama i čiji su posmrtni ostaci spaljivani u krematorijumima nacističkih logora širom Evrope.

Veliku pomoć tokom rada na pripremi materijala članovima Radne grupe Ministarstva kulture Republike Srbije za preuređenje Bloka 17 pružili su Savez jevrejskih opština Srbije i Jevrejski istorijski muzej. Zahvaljujući njihovoj podršci i angažovanosti, članovi Radne grupe uspeli su da kontaktiraju mali broj preživelih logoraša Aušvica, ali i veliki broj njihovih potomaka i prijatelja. Među njima i Đorđa Konfortija iz Montreala. On je istraživačima, između ostalog, sugerisao da uspostave kontakt sa Mihal Tulpan iz Tel Aviva, kćerkom Magde Drelih i Moše Musafije koji su preživeli užase Aušvica i u Izraelu izgradili svoj novi život nakon Drugog svetskog rata. Mihal Tulpan je sačuvala bogatu porodičnu zaostavštinu u kojoj se našao veliki broj fotografija, dokumenata, pa čak i nekoliko važnih predmeta koji su svedočili o životima ljudi koji su potpuno nedužni ubijani samo zbog svog porekla i pripadnosti jevrejskom narodu tokom Drugog svetskog rata. Upravo je materijal koji je ona ustupila postao jedan od osnova buduće izložbe u Državnom muzeju Aušvic–Birkenau.

Životi njenih roditelja Magde i Moše vezani su za Sombor. Najveći deo njihovih fotografija nastao je u Somboru pre, tokom i neposredno nakon završetka Drugog svetskog rata. Na njima su pored članova porodice zabeleženi i ovekovečeni i mnogi Somborci. Brojne grupne fotografije, kao i portreti izuzetne ekspresivnosti, dočaravaju davno prošla vremena, kojih se malo ko još uvek seća.

Stoga je i izložba „Kutija sećanja” koju priređuje Gradski muzej Sombor način da se kroz fotografije jedne obične, a u isto vreme i potpuno posebne somborske porodice progovori o XX veku na ovim prostorima i o Holokaustu. Da se ne zaboravi.

Objavljeno u Somborske vesti

Članovi jevrejske verske zajednice su juče obeležili dan žrtava holokausta kod spomenika na jevrejskom groblju. Članovi zajednice su se prisećali somborskih Jevreja koje su ubili tokom fašističkog terora, odnosno onih jugoslovenskih i mađarskih Jevreja, koji su odvedeni u borski logor, i koji su 1944 godine bili pogubljeni kod Crvenke, a sahranjeni na jevrejskom groblju u Somboru.

Nakon što je Saša Fišer otpevao molitvu kadiš, Andraš Sekelj i Miodrag Fišer su položili vence na spomenik somborskim žrtvama. Na komemoraciji je bila prisutna predsednica jevrejske verske zajednice Sandra Papo Fišer, odnosno članovi zajednice.

Jevrejska zajednica Sombora je bila najbrojnija u vremenu između dva svetska rata i brojala je otprilike 1200 članova koje su 1944 godine odveli u dva transporta. Njih 964 se nikada nije vratilo iz logora. Njihova imena su uklesana na spomeniku na jevrejskom groblju, a jedan drugi spomenik stoji iznad masovne grobnice 700 pobijenih Jevreja koje su pogubili u Crvenki.

Izvor: Magyar Szo

Objavljeno u Drugi pišu

Ostavite vaš komentar i ovde...

Još vesti iz kategorije...

Newsletter

Prijavite se na Newsletter i dobijajte najnovije vesti u vaš inbox
Top