ponedeljak, 18 jun 2018 00:00

18. jun - Dogodilo se na današnji dan

1155. Nemačkog kralja Fridriha I Barbarosu za rimskog cara krunisao papa Adrijan IV.

1429. Francuske snage pod vođstvom Jovanke Orleanke i vojvode od Alensona kod Patea sustigle i porazile engleske trupe koje su se povlačile posle neuspele opsade Orleana.

1583. U Londonu izdata prva polisa životnog osiguranja.

1812. Rođen ruski pisac Ivan Aleksandrovič Gončarov.

1812. Kongres SAD usvojio deklaraciju o objavi rata Velikoj Britaniji zbog nametnutih trgovinskih ograničenja.

1815. Britanska armija feldmaršala Artura Velzlija, vojvode od Velingtona i pruske snage feldmaršala Gebharda Leberehta fon Blihera kod Vaterloa u Belgiji potukle vojsku francuskog cara Napoleona I Bonaparte. Poraz primorao Napoleona da 22. juna drugi put abdicira, posle čega je zatočen na ostrvo Sveta Jelena u Atlantiku, gde je umro 1821.

1823. Posle gušenja ustanka protiv njegove vladavine i gubitka Brazila 1822, kralj Žoao VI poništio portugalski Ustav, na čije ga je proglašenje prisilio pritisak građanske revolucije 1820.

1853. Umro srpski pisac Branko Radičević. Njegovi posmrtni ostaci 1883. preneti iz Beča i sahranjeni na Stražilovu.

1868. Rođen mađarski ratni zločinac admiral Mikloš Horti de Nađbanja, koji je od 1920. do 1944. diktatorski vladao na čelu profašističkog režima s titulom "kraljevski regent Mađarske". Mađarsku uveo u Drugi svetski rat, odgovoran za istrebljenje Jevreja u Mađarskoj i posebno Srba u Vojvodini. Umro 1957. u Portugaliji i izbegao sudsku odgovornost, a Jugoslavija ga proglasila ratnim zločincem.

1881. Rusija, Austrija i Nemačka potpisale tajni savez "Ligu tri cara".

1882. Rođen bugarski revolucionar i državnik Georgi Mihajlovič Dimitrov, vođa i jedan od tvoraca Komunističke partije Bugarske, prvi predsednik bugarske vlade posle Drugog svetskog rata, generalni sekretar Kominterne od 1935. do 1943. Posle rezolucije Informbiroa pokušao je da očuva prijateljstvo i saradnju s Beogradom.

1884. Rođen francuski političar Eduar Daladje, potpisnik Minhenskog pakta s nacističkom Nemačkom 1938, kojim je Adolfu Hitleru omogućeno da okupacijom Sudeta rasparča Čehoslovačku.

1928. Norveški polarni istraživač Rual Amundsen, prvi čovek koji je osvojio Južni pol, nestao tokom leta avionom iznad Severnog ledenog okeana, u pokušaju da pronađe nestalu italijansku ekspediciju.

1936. Umro ruski pisac Aleksej Maksimovič Pješkov, poznat kao Maksim Gorki, utemeljivač socijalističkog realizma. Umro 1936. u vreme Staljinove vladavine, pod nerasvetljenim okolnostima.

1940. Francuski general Šarl de Gol u Drugom svetskom ratu iz Londona uputio radio-poruku zemljacima da se odupru okupaciji nacističke Nemačke i objavio da je on vođa "slobodnih Francuza".

1940. Nemci u Drugom svetskom ratu zauzeli stateški značajnu francusku luku Šerbur.

1942. Rođen engleski muzičar Pol Mekartni, član grupe "Bitls". Posle raspada te grupe 1972. nastavio samostalnu muzičku karijeru.

1953. Proglašena Republika Egipat s generalom Mohamedom Nagibom, vođom pobune kojom je 1952. sa vlasti zbačen kralj Faruk, kao predsednikom.

1965. Vazduhoplovni vicemaršal Ngujen Kao Ki, američki štićenik, preuzeo vlast kao premijer Južnog Vijetnama i pozvao na odlučniji rat protiv oslobodilačkog pokreta Vijetkong.

1968. Britanski Dom lordova odbacio odluku laburističke vlade o sankcijama protiv režima bele manjine u Rodeziji.

1972. Britanski putnički avion "trajdent" srušio se ubrzo po poletanju iz Londona. Poginulo 118 putnika i članova posade.

1975. Ubici kralja Saudijske Arabije, kraljevom sinovcu, princu Fejsalu Musaidu, javno odrubljena glava ispred palate Vlade u Rijadu.

1979. U Beču Leonid Iljič Brežnjev i Džimi Karter potpisali sporazum SSSR i SAD o ograničenju strateškog nuklearnog naoružanja.

1987. Izrael osudio odluku poglavara rimokatoličke crkve, pape Jovana Pavla II, da primi u audijenciju predsednika Austrije Kurta Valdhajma, umešanog u ratne zločine nacista u Drugom svetskom ratu.

1993. Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija odobrio slanje 7.600 "plavih šlemova" u šest gradova u Bosni i Hercegovini.

1996. Savet bezbednosti UN ukinuo embargo na uvoz oružja u bivše jugoslovenske republike, uveden 25. septembra 1995. Ukidanje embarga značilo je suspenziju nadgledanja koje su NATO i Evropska unija vršili tri godine u Jadranskom moru. Tokom te operacije prekontrolisano oko 74.000 brodova.

1996. Dva dana posle prvog kruga predsedničkih izbora, predsednik Rusije Boris Nikolajevič Jeljcin smenio ministra odbrane, generala Pavela Sergejeviča Gračova. U nastojanju da pridobije pristalice penzionisanog generala Aleksandra Ivanoviča Lebeda, trećeplasiranog u prvom krugu izbora, Jeljcin ga postavio za sekretara Saveta za nacionalnu bezbednost i pomoćnika šefa države za nacionalnu bezbednost.

1996. Benjamin Netanjahu preuzeo dužnost premijera Izraela kao najmlađi šef Vlade u istoriji te zemlje, posle izborne pobede njegove desničaske koalicije.

1997. Turski premijer Nedžmetin Erbakan, prvi islamista u istoriji moderne Turske na čelu Vlade, podneo ostavku, čemu je prethodio snažan pritisak tradicionalno sekularnog turskog armijskog vrha.

1998. Bivši komandant ustaškog koncentracionog logora Jasenovac i ratni zločinac Dinko Šakić stigao iz Argentine na zagrebački aerodrom, gde su ga hrvatski pravosudni organi službeno uhapsili i sproveli u istražni zatvor.
1999. Američki i ruski pregovarači postigli sporazum u Helsinkiju o učešću Rusije u mirovnim snagama na Kosmetu. Prema sporazumu, oko 3000 ruskih vojnika biće pridodato američkom, nemačkom i francuskom kontigentu, dok će manja ruska jedinica biti stacionirana na aerodromu "Slatina" u Prištini.

Objavljeno u Na današnji dan
nedelja, 17 jun 2018 00:00

17. jun - Dogodilo se na današnji dan

1239. Rođen engleski kralj Edvard I, najznačajniji engleski vladar iz dinastije Plantagenet. Tokom vladavine učvrstio kraljevsku vlast nad plemstvom i pripojio Vels Engleskoj.

1397. Danska kraljica Margreta I objedinila pod dansku krunu Dansku, Švedsku i Norvešku.

1579. Engleski moreplovac i gusar Frensis Drejk proglasio suverenitet Engleske nad Kalifornijom.

1665. Portugalci i Britanci potukli Špance kod Montes Klarosa, što je omogućilo Portugalcima da još jednom pobedom nad Špancima kod Vilje Visiose ponovno uspostave nezavisnost Portugalije.

1682. Rođen švedski kralj Karlo XII. Njegova vladavina, tokom koje je uglavnom ratovao, označila kraj Švedske kao evropske velesile. Poginuo u inavaziji na Norvešku 1718.

1696. Umro poljski kralj Jan III Sobjeski, proslavljen vojskovođa u borbama sa Šveđanima, Turcima, Tatarima i Kozacima.

1703. Rođen engleski sveštenik i reformator Džon Vesli, osnivač pokreta metodista.

1719. Umro engleski pisac i političar Džozef Adison. S Ričardom Stilom 1711. osnovao list "Spektator" u kom je objavljivao i svoje čuvene eseje, koji predstavljaju začetak novog književnog žanra, novinskog podlistka.

1789. Poslanici Trećeg staleža u francuskom parlamentu proglasili Narodnu skupštinu i ukinuli kralju pravo veta.

1818. Rođen francuski kompozitor Šarl Guno, autor popularnih opera "Faust" i "Romeo i Julija".

1843. Počela pobuna domorodaca Maora protiv Britanaca na Novom Zelandu. Maori poraženi 1871, posle čega su se povukli u unutrašnjost ostrva.

1848. Austrijske trupe pod komandom generala Alfreda Vindišgreca ugušile ustanak Čeha u Pragu.

1867. Engleski hirurg Džozef Lister prvi put upotrebio antiseptik kada je operisao svoju sestru Izabelu.

1882. Rođen ruski kompozitor Igor Fjodorovič Stravinski, jedan od vodećih muzičkih stvaralaca XX veka.

1925. Potpisan Ženevski protokol kojim je zabranjena upotreba bojnih otrova u ratu. Protokol potpisalo 29 zemalja.

1929. Rođen jermenski velemajstor Tigran Vartanovič Petrosjan, šahovski prvak sveta od 1963. do 1969.

1940. Sovjetska Crvena armija okupirala Letoniju i Estoniju i uspostavila prosovjetsku administraciju.

1944. Island postao nezavisna republika pošto su njegovi stanovnici na referendumu odlučili da se odvoje od Danske.

1947. Ustavotvorna skupština Burme donela odluku da proglasi nezavisnu Republiku Burmu.

1950. Ričard Loler u Čikagu izveo prvu operaciju presađivanja bubrega.

1953. Sovjetske trupe ugušile pobunu u Istočnoj Nemačkoj.

1967. Kina izvela probu prve hidrogenske bombe.

1971. SAD i Japan potpisali sporazum o vraćanju ostrva Okinave pod suverenitet Japana 1972.

1982. Predsednik Argentine, general Leopoldo Galtijeri, podneo ostavku posle poraza argentinske armije u ratu s Velikom Britanijom za Foklandska ostrva.

1988. Oko 5.000 radnika zemunske fabrike "Zmaj" demonstriralo ispred zgrade Skupštine Jugoslavije nezadovoljno svojim socijalnim položajem, što je bio početak masovnih mitinga koji su nazvani "antibirokratska revolucija", a poslužili su za učvršćivanje vlasti Slobodana Miloševića.

1990. Demonstranti protiv rumunske vlade vratili se na ulice Bukurešta, nekoliko dana posle sukoba s policijom i rudarima lojalnim Vladi, a u kojima je poginulo pet osoba, a nekoliko desetina ranjeno.

1991. Parlament Južne Afrike ukinuo poslednji zakon na kom je od 1950. bila zasnovana politika aparthejda.

1992. Nemci Tomas Kemtner i Hajnrih Stribig, dva poslednja zapadna taoca u rukama islamskih terorista u Libanu, vratili se u Nemačku posle tri godine zatočeništva.

1993. U glavnom gradu Somalije Mogadišu poginulo šest, a ranjena 43 pripadnika mirovnih snaga Ujedinjenih nacija, kada su pokušali da uhvate lidera somalijskih gerilaca Mohameda Faraha Aidida.

1997. Ministarstvo za telekomunikacije Jugoslavije izdalo rešenja o zabrani rada većeg broja privatnih i nezavisnih radio-stanica, što je bila prva velika akcija vlasti protiv prava na slobodu informisanja u Jugoslaviji.

1999. Međunarodna organizacija rada usvojila sporazum o zabrani najgorih formi prisilnog rada dece, uključujući ropstvo i nasilnu regrutaciju.
2001. Evropska unija najavila proširenje, do 2004, novim članicama iz bivših komunističkih zemalja.

2001. Na parlamentarnim izborima u Bugarskoj pobedio Nacionalni pokret bivšeg bugarskog cara Simeona II, čime je prvi put bivša monarhija postala politički aktivna u jednoj od zemalja istočne Evrope. Simeon Saks Koburg 24. jula izabran za premijera Bugarske.

2002. U Batajnici kod Beograda počela ekshumacija i obdukcija leševa za koje se veruje da su Albanci čija su tela tu dovezena posle intervencije NATO na Kosovu 1999.

Objavljeno u Na današnji dan

1671. U Moskvi javno pogubljen vođa ustanka donskih kozaka i seljaka Stepan Stenjka Timofejevič Razin. U ruskim narodnim pričama i pesmama postao simbol prkosa i pobune.

1826. Pošto je ugušio pobunu janičara, turski sultan Mehmed II ukinuo janičarsku vojsku i uveo redovnu vojsku. Janičare 1330. od otete i poturčene dece hrišćanskih podanika osnovao sultan Orhan.

1852. U Novom Sadu štampan prvi broj lista "Serbski dnevnik", s književnim dodatkom "Sedmica". List izlazio 12 godina i bio jedan od retkih slovenskih listova u austrijskoj carevini.

1858. Rođen švedski kralj Gustav V, koji je tokom vladavine od 1907. do smrti 1950. osigurao neutralan status Švedske u oba svetska rata.

1876. U Cetinju je, posle pregovora vođenih od oktobra 1875. do februara 1876, potpisan ugovor o savezu Srbije i Crne Gore protiv Otomanskog carstva. Odlukom Vrhovnog saveta odbrane Jugoslavije 25. decembra 1993. taj datum određen za Dan Vojske Jugoslavije.

1890. Rođen engleski filmski glumac Sten Lorel, zvezda urnebesnih komedija u kojima je, kao "mršavi", činio tandem sa Oliverom Hardijem, "debelim".

1920. U Londonu održana prva sednica Društva naroda.

1930. Umro srpski političar i filolog Ljubomir Stojanović, sekretar Srpske kraljevske akademije. S Jašom Prodanovićem 1921. osnovao Republikansku stranku i bio njen prvi predsednik.

1941. Predsednik SAD Frenklin Ruzvelt naredio da do 10. jula budu zatvoreni svi nemački konzulati u SAD.

1944. Na Visu u Drugom svetskom ratu sklopljen sporazum Tito-Šubašić o odnosima Narodnoodlobodilačkog pokreta i jugoslovenske vlade u emigraciji.

1958. Obešen Imre Nađ, mađarski premijer u vreme antikomunističke pobune u Mađarskoj 1956. koju su ugušile sovjetske trupe. Nađ na montiranom procesu osuđen na smrt zbog izdaje. Na isti dan 1989. pola miliona Mađara prisustvovalo u Budimpešti njegovoj ponovnoj sahrani uz državne počasti.

1960. Predsednik SAD Dvajt Ajzenhauer morao da odloži posetu Japanu zbog antiameričkih nereda u toj zemlji.

1961. Ruski baletski igrač Rudolf Hametovič Nurejev zatražio azil u Francuskoj za vreme gostovanja u Parizu sa ansamblom baleta "Kirov". Karijeru nastavio u vodećim evropskim i američkim trupama i bio zvezda britanskog Kraljevskog baleta.

Objavljeno u Na današnji dan

1215. Engleski kralj Džon prihvatio, pod pritiskom plemstva, dokument Magna Carta Libertatum, temelj engleskog državnog uređenja, simbol borbe protiv apsolutizma i jedan od najznačajnijih dokumenata britanske i evropske ustavne istorije.

1467. Umro vojvoda od Burgundije Filip Dobri, osnivač Burgundije, države koja je u XV veku bila rival Francuske, a od 1678. pripada Francuskoj.

1520. Papa Lav X ekskomunicirao Martina Lutera bulom u kojoj je kao jeres osudio Luterove teze o indulgencijama, dogmama i uređenju katoličke crkve. Ideje o reformi crkve sistematizovane u 95 teza Luter je 1517. prikovao na vrata Dvorske crkve u Vitembergu, označivši početak raskola katoličke Evrope.

1843. Rođen norveški kompozitor, pijanista i dirigent Edvard Hagerup Grig, koji je, inspirišući se nacionalnim folklorom, afirmisao norvešku muziku u svetu.

1862. Na “Čukur-česmi” u Beogradu turski vojnik ubio srpskog dečaka, što je izazvalo sukobe u gradu. Turci potom sa beogradske tvrđave, gde je bio smešten njihov garnizon, bombardovali Beograd.

1882. Rođen rumunski general i državnik Jon Antonesku, diktator pronemačke vlade u Drugom svetskom ratu. Uveo zemlju u Trojni pakt i priključio se napadu na SSSR 1941. Osuđen 1946. na smrt kao ratni zločinac i streljan.

1903. Posle ubistva Aleksandra Obrenovića u Majskom prevratu, Skupština Srbije izabrala Petra Karađorđevića za kralja Srbije. Tokom njegove vladavine učvršćen parlamentarizam i ubrzan privredni i kulturni razvoj zemlje. Povukao se sa vlasti 22. juna 1914, a kraljevska ovlašećenja dobio njegov drugi sin Aleksandar.

1904. Više od 1.000 ljudi, većinom žena i dece, poginulo blizu Njujorka u požaru koji je zahvatio brod "General Slokam".

1907. Počela Druga haška mirovna konferencija, na kojoj su 44 države, uključujući Srbiju i Crnu Goru, usvojile 13 konvencija o zakonima i običajima ratovanja. Četvrtom konvencijom osnovan Stalni arbitražni sud u Hagu.

1919. Engleski piloti Artur Braun i Džon Olkok okončali prvi direktan let preko Atlantika.

1920. Italijanski inženjer, jedan od osnivača bežične telegrafije Đulielmo Markoni, emitovao u Engleskoj prvi muzički radio-prenos, muzičku numeru australijske operske pevačice Neli Melba.

1940. Nemačke trupe probile liniju Mažino kod Sedana. Sistem utvrđenja dugačak 360 kilometara, koji su Francuzi izgradili duž granice prema Nemačkoj između dva svetska rata, smatran remek-delom građevinarstva i fortifikacije.

1969. Po povlačenju Šarla de Gola sa političke scene za predsednika Francuske izabran Žorž Pompidu.

1975. Košarkaši Jugoslavije postali šampioni Evrope pobedom nad reprezentacijom SSSR u Beogradu.

1977. Adolfo Suares i njegova koalicija Demokratskog centra pobedili na prvim slobodnim izborima u Španiji posle smrti Franciska Franka koji je diktatorski vladao od 1939.

1982. Argentinske snage na Foklandskim ostrvima predale se Britancima. Time okončan rat u kom je poginulo oko 1.000 ljudi.

1988. Pakistanski predsednik Zija ul Hak objavio da će islamsko šerijatsko pravo postati vrhovni zakon u Pakistanu.

1992. Srpski književnik Dobrica Ćosić izabran za prvog predsednika Jugoslavije. Za prvog premijera nove države prethodnog dana izabran američki biznismen srpskog porekla Milan Panić.

1992. Parlament Japana, prvi put od Drugog svetskog rata, odobrio angažovanje japanskih vojnika u inostranstvu.

1994. Izrael i Vatikan uspostavili pune diplomatske odnose, potvrđujući dogovor o međusobnom priznavanju i pomirenju posle vekovnih sukobljavanja Jevreja i rimokatolika.

1995. Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija usvojio rezoluciju o proširenju snaga UN u Bosni i Hercegovini trupama za brza dejstva, sastavljenih od 12.000 francuskih, britanskih i holandskih vojnika. Rusija i Kina uzdržale se od glasanja.

1996. Umrla američka pevačica Ela Ficdžerald, "kraljica džeza", čuvena po "skat"-dijalozima s velikim džez-muzičarima Armstrongom, Elingtonom i Bejzijem.

2000. U atentatu u Budvi lakše povređen Vuk Drašković, lider Srpskog pokreta obnove, u to vreme jedne od najvećih opozicionih političkih stranaka u Srbiji.

2000. Rimsko-katolički biskup Augustin Misago optužen za saučesništvo u masakru više od pola miliona stanovnika Ruande 1994. i genocid oslobođen optužbi i pušten na slobodu.

2001. Pored Petrovog Sela kod Kladova otkrivena masovna grobnica u kojoj je zakopano oko 30 tela za koja se pretpostavlja da su žrtve sukoba na Kosovu 1999.

2001. Šangajska petorka, odnosno Kina, Rusija, Kazahstan, Kirgistan i Tadžikistan, posle prijema Uzbekistana u članstvo preimenovali organizaciju u Šangajska organizacija za saradnju, regionalnu organizaciju za borbu protiv islamskog militarizma.

2003. Vaterpolo reprezentacija Srbije i Crne Gore osvojila zlatnu medalju na Evropskom prvenstvu u Sloveniji.

Objavljeno u Na današnji dan
četvrtak, 14 jun 2018 00:00

14. jun - Dogodilo se na današnji dan

1645. U građanskom ratu u Engleskoj snage parlamentarista pod vođstvom Olivera Kromvela i Tomasa Ferfaksa porazile, kod Nejzbija, “rojaliste” pod vođstvom princa Ruperta od Palatinejta.

1777. Kongres SAD prihvatio zastavu "zvezda i pruga" kao zvanično državno znamenje.

1789. Engleski kapetan Vilijam Blaj, sa 18 pristalica, posle dramatičnog putovanja i više od 3.500 pređenih milja, stigao na ostrvo Timor blizu Jave. Blaj 48 dana ranije ostavljen u vodama Tahitija pošto je pobunjena posada broda "Baunti" preuzela komandu nad brodom.

1798. Rođen češki istoričar i političar František Palacki, vođa češkog preporoda u XIX veku. Kao lider Federalističke stranke zalagao se, u skladu sa svojom idejom austro-slavizma, za federativno preuređenje Austro-Ugarske.

1800. Napoleon Bonaparta porazio austrijske trupe u presudnoj bici kod Marenga u Italiji.

1811. Rođena američka književnica Herijet Elizabet Bičer Stou, borac za ženska prava i oslobađanje crnih robova, autor romana "Čiča Tomina koliba".

1837. U Napulju umro italijanski pisac Đakomo Leopardi, najveći lirski pesnik italijanskog romantizma i jedan od najznačajnijih pesnika evropske poezije XIX veka.

1894. Rođena Ljubica Janković, etnomuzikolog, saradnik Etnografskog instituta Srpske akademije nauka i umetnosti i član više međunarodnih ustanova za izučavanje narodne kulture. Sa sestrom Danicom objavila knjigu "Narodne igre" u sedam tomova.

1904. Umro srpski pisac i lekar Jovan Jovanović Zmaj, jedna od najmarkantnijih ličnosti srpskog društva u drugoj polovini XIX veka. Borac za nacionalno i političko oslobođenje, član Srpske kraljevske akademije i dramaturg Narodnog pozorišta u Beogradu, najpoznatiji kao dečiji pesnik i autor elegičnih ličnih ispovesti.

1924. Rođen ruski pisac Vladimir Aleksejevič Solouhin, koji je u rusku književnost uveo nefabularnu prozu slobodne kompozicije.

1928. Umrla Emelin Pankherst, osnivač Socijalno-političke unije žena. Organizovala brojne mitinge i demonstracije za žensko pravo glasa zbog čega je osam puta bila u zatvoru.

1928. Rođen argentinski političar i revolucionar Ernesto Če Gevara. Kao beskompromisan borac za pravdu stekao veliku popularnost, posebno među mladima. Učestvovao u Kubanskoj revoluciji i bio ministar u vladi Fidela Kastra. U novembru 1966. postao lider gerilaca u Boliviji, a u oktobru naredne godine zarobljen i ubijen.

1936. Umro ruski pisac Maksim Gorki. Imao značajnu ulogu u političkom i kulturnom životu sovjetske Rusije i smatra se osnivačem socijalističkog realizma u ruskoj književnosti.

1940. Zastava s kukastim krstom podignuta na Ajfelovoj kuli dok su trupe nacističke Nemačke u Drugom svetskom ratu ulazile u centar Pariza.

1941. Predsednik SAD Frenklin Ruzvelt naredio “zamrzavanje” imovine Nemačke i Italije u SAD.

1943. U bici na Sutjesci u Drugom svetskom ratu poginuo srpski publicista, novinar i prevodilac Veselin Masleša.

1946. Umro škotski pronalazač Džon Logi Berd, koji je 1923. izveo prvi prenos TV-slike, a 1928. prvi prekookeanski TV-prenos između Londona i Hortsdejla u SAD.

1962. U Parizu osnovana Evropska organizacija za istraživanje svemira.

1966. Vatikan objavio aboliciju na Indeks zabranjenih knjiga. Popis dela koje katolički vernici po crkvenoj zabrani nisu smeli da čitaju 1559. objavio papa Pavle IV.

1968. Umro italijanski pesnik Salvatore Kvazimodo, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1959.

1986. Umro argentinski pisac Horhe Luis Borhes, jedan od najvećih i najuticajnijih književnika XX veka. Presudno obeležio hispanoameričku literaturu i značajno uticao na svetske književne tokove.

1990. U Bukureštu 10.000 rudara, uz podršku vlasti, kako je tvrdila opozicija, rasturilo šatorsko naselje studenata koji su demonstrirali protiv vlasti u centru grada i demoliralo redakcije pojedinih listova i sedišta opozicionih stranaka.

1992. U Beogradu prvi put posle 45 godina održana litija za praznik Duhova na kojoj je učestvovalo oko 10.000 ljudi, predvođenih patrijarhom Pavlom.

1992. U organizaciji Građanskog saveza Srbije, nekoliko hiljada Beograđana učestvovalo na manifestaciji "Poslednje zvono" s porukom režimu Slobodana Miloševića da je njegovo vreme isteklo.

1993. Tansu Čiler postala prva žena-premijer u istoriji Turske.

1995. Čečenski pobunjenici izvršili napad na grad Buđonovsk na jugu Rusije, uzeli 1.500 talaca i zauzeli Vladine zgrade. U napadu poginulo oko 100 ljudi, a taoci vraćeni posle pregovora s ruskim premijerom Viktorom Černomirdinom.

2000. Italijanske vlasti izručile Turskoj Mehmeda Ali Agdžu pošto ga je predsednik Italije pomilovao. Agdža zbog atentata na papu Jovana Pavla II 1981. proveo 19 godina u italijanskom zatvoru.

2001. Vlada Jugoslavije usvojila nacrt zakona o saradnji s Međunarodnim sudom za ratne zločine u Hagu. Posle neuspešnih pregovora s koalicionim partnerom, Socijalističkom narodnom partijom, nacrt zakona povučen iz procedure Savezne skupštine 21. juna.

Objavljeno u Na današnji dan

323. p.n.e. U Vavilonu umro Aleksandar III Makedonski, jedan od najvećih vojskovođa u svetskoj istoriji. Vekovima bio inspiracija umetnicima.

823. Rođen francuski kralj Karlo II Ćelavi, kom je Verdunskim ugovorom 843. pripao zapadni i srednji deo franačke države, današnja Francuska.

1381. Pod vođstvom Vata Tajlera u engleskim pokrajinama Kent, Norfok, Safok i Kembridžšir počeo ustanak seljaka protiv feudalaca, izazvan visokim porezima.

1811. Rođen književni kritičar i filozof Visarion Grigorjevič Bjelinski, osnivač realističke estetike u ruskoj književnoj kritici. Formulisao teorijsku osnovu novog pravca u ruskoj književnosti nazvanog "naturalna škola", a kao uzor isticao Gogoljevo delo.

1839. Srpski knez Miloš Obrenović abdicirao u korist sina Milana i napustio Srbiju. Knez Milan umro nekoliko nedelja pošto je izabran za srpskog vladara, a namesnici pozvali njegovog mlađeg brata Mihaila da preuzme presto.

1865. Rođen irski pesnik i dramski pisac Vilijam Batler Jejts, uz Šoa i Džojsa jedan od najvećih irskih pisaca. Dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1923.

1876. Srpsko učeno društvo za prvu ženu-akademika izabralo slikarku Katarinu Ivanović.

1886. Pod misterioznim okolnostima utopio se bavarski kralj Ludvig II, tri dana pošto je proglašen umobolnim i svrgnut sa prestola. Pod njegovim pokroviteljstvom Rihard Vagner 1864. i 1885. u Minhenu radio na reformi muzike i drame i izveo svoje čuvene muzičke drame "Tristan i Izolda" i "Nirnbeški majstori pevači".

1897. Rođen finski trkač na duge staze Pavo Nurmi. Osvojio devet zlatnih medalja na Olimpijskim igrama 1920, 1924. i 1928. Oborio 29 svetskih rekorda.

1899. Rođen meksički kompozitor i dirigent Karlos Čaves, osnivač mekičkog Simfonijskog orkestra. U svoje kompozicije uneo obeležja meksičkog muzičkog folklora i instrumente meksičkih Indijanaca.

1900. U Kini počeo tzv. Bokserski ustanak, pobuna seljaka i gradske sirotinje protiv stranog kapitala i domaćih feudalaca. Ustanak u septembru 1901. ugušile evropske sile, Japan i SAD.

1917. S 14 bombardera tipa "gota" Nemci u Prvom svetskom ratu prvi put iz vazduha bombardovali London. Poginule 162 osobe. Pre toga, napadi na britansku prestonicu vršeni iz "cepelina".

1943. U bici na Sutjesci u Drugom svetskom ratu poginuo komandant Treće divizije i član Vrhovnog štaba Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije Sava Kovačević. Posthumno proglašen za narodnog heroja.

1944. Prve nemačke rakete "fau-1" ispaljene u Drugom svetskom ratu na južnu Englesku. Do kraja rata 1945. na teritoriju Velike Britanije palo više od 1.000 raketnih bombi, od čega 660 na London.

1953. Državnim udarom na vlast u Kolumbiji došao Gustav Rojas Pinilja, koji je diktatorski vladao do 1957, kada je u Kolumbiji vraćen demokratski režim.

1956. Poslednji britanski vojnici napustili bazu kod Sueckog kanala, kojim je Velika Britanija upravljala 74 godine. Upravu nad Kanalom preuzeo Egipat.

1965. Umro jevrejski filozof i teolog Martin Buber, rođen u Austriji. Pred nacistima 1938. pobegao u Palestinu i postao jedan od prvih profesora Hebrejskog univerziteta u Jerusalimu. Zalagao se za zajedničku jevrejsko-arapsku državu. Najpoznatije delo "Ja i ti".

1982. Umro kralj Saudijske Arabije Kalid ibn Abdul Aziz. Nasledio ga brat, princ Fahd.

1983. Američki vasionski brod "Pionir 10" prošao kroz orbitu Neptuna. To je bila prva letilica sa Zemlje koja je izašla izvan Sunčevog sistema.

1986. Umro američki klarinetista Beni Gudmen, jedan od prvih muzičara među belcima koji se usprotivio rasnoj segregaciji i u svoj džez-orkestar, osnovan 1934, uključio crne muzičare.

1990. Zbog neuspelog početka razgovora vlasti i opozicije u Srbiji, u Beogradu na Trgu Republike održan prvi protestni miting opozicije od dolaska komunista na vlast posle Drugog svetskog rata.

1990. U Bukureštu poginule četiri, ranjeno oko 200 osoba, kada je policija pokušala da suzbije proteste studenata koji su se smestili u šatore u centru grada.

1992. U organizaciji Udruženja kompozitora u Pionirskom parku u Beogradu, ispred zgrade Predsedništva Srbije, održan "Miting klečanja", u znak protesta protiv ratne politike predsednika Srbije Slobodana Miloševića.

1994. Severna Koreja saopštila da se povlači iz Agencije za atomsku energiju Ujedinjenih nacija i da više neće dozvoliti dolazak inspektora UN u zemlju.

2000. U Pjongjangu počeo istorijski samit dve Koreje na kom su predsednici Južne i Severne Koreje Kim Dae-Džung i Kim Džong-Il vodili razgovore o pomirenju dve države. Lideri dve Koreje sastali se prvi put posle raspada jedinstvene zemlje 1948.

2002. Na prvim slobodnim izborima u istoriji Avganistana za predsednika države izabran Hamid Karzai.

Objavljeno u Na današnji dan

1667. Žan Batist Deni, lekar Luja XIV, izveo prvu uspešnu transfuziju krvi petnaestogodišnjem dečaku koristeći krv ovce.

1683. Turska vojska počela drugu opsadu Beča. Grad u septembru iste godine oslobodio poljski kralj Jan Sobjecki.

1691. Ahmed II na turskom prestolu nasledio sultana Sulejmana III u veoma teškim prilikama za carstvo. Vodio neuspešne ratove protiv Austrije, Venecije i Rusije i bio prisiljen da prihvati nepovoljne uslove Karlovačkog mira 1699.

1759. Umro Vilijam Kolins, jedan od najznačajnjih engleskih lirskih pesnika XVIII veka.

1798. U pohodu na Egipat Napoleon Bonaparta zauzeo ostrvo Malta.

1848. Mađarska vojska napala Sremske Karlovce, sedište Srba u Ugarskoj, što se smatra početkom mađarsko-srpskog rata 1848.

1849. Mađari topovima sa Petrovaradina skoro potpuno uništili Novi Sad braneći se od napada vojske hrvatskog bana Jelačića, koji je kao austrijski oficir imao naređenje da uguši mađarsku revoluciju.

1897. Rođen engleski državnik Robert Entoni Idn, lider Konzervativne stranke od 1955, ministar inostranih poslova, premijer. Pod pritiskom javnog mnenja, zbog britansko-francusko-izraelske agresije na Egipat u novembru 1956, podneo ostavku i povukao se iz javnog života.

1898. Tokom Američko-španskog rata lider filipinskog revolucionarnog pokreta, general Emilio Aginaldo, proglasio, uz podršku SAD, nezavisnost Filipina.

1900. Nemački Rajhstag usvojio zakon o povećanju nemačke ratne pomorske flote, koja će potom postati jedna od najjačih u svetu.

1917. Grčki kralj Konstantin I abdicirao u korist starijeg sina, princa Aleksandra.

1929. Rođena Ana Frank, autor dnevnika o stradanju Jevreja u okupiranom Amsterdamu u Drugom svetskom ratu, koji je pisala u tajnom skrovištu. Ubijena u martu 1945. u nacističkom logoru Bergen-Belzen. Od porodice Frank rat preživeo jedino Anin otac.

1934. Vlada Bugarske, koja je došla na vlast prevratom u maju 1934, zabranila političke partije.

1936. Na Malom Kalemegdanu u Beogradu otvoren Zoološki vrt, u kojem je do 1941. sakupljeno oko 1.200 životinja.

1964. Nelson Mandela, Volter Sisulu i još šest vođa antirarističkog pokreta u Južnoj Africi, osuđeni na doživotnu robiju.

1976. U državnom udaru u Urugvaju oboren predsednik Huan Bordaberi i počela devetogodišnja vojna diktatura.

1987. Bivši car Centralnoafričke Republike Žan Bedel Bokasa osuđen na smrt zbog zločina izvršenih tokom 13-godišnje vladavine.

1988. U Bangladešu izbile demonstracije zbog ustavnog amandmana usvojenog pet dana ranije, kojim je islam postao državna religija.

1991. Boris Jeljcin izabran za predsednika Rusije na prvim neposrednim predsedničkim izborima u toj zemlji. Drugi predsednički mandat Jeljcin osvojio u julu 1996, da bi se u decembru 1999. povukao sa vlasti i za svog naslednika predložio Vladimira Putina.

1993. Američki avioni su bombardovali glavni grad Somalije Mogadiš u pokušaju da unište gerilce generala Mohameda Faraha Aidida.

1995. Umro italijanski muzičar Arturo Benedeti Mikelanđeli, jedan od najvećih pijanista XX veka.

1999. Na Kosovu i Metohiji počelo razmeštanje međunarodnih bezbednosnih snaga, na osnovu rezolucije 1244 Saveta bezbednosti UN.

2001. Makedonija poništila priznanje Tajvana, koji je priznala dve godine ranije, i okrenula se političkoj saradnji s Kinom.

2001. Mohamed Rašid Daud Al-Ovali, sledbenik Osame bin Ladena, osuđen u Njujorku na doživotni zatvor, bez prava na žalbu, za ubistvo 213 osoba u eksploziji bombe koju je postavio 1998. u ambasadi SAD u Keniji i učešće u istom terorističkom napadu na ambasadu u Tanzaniji.

Objavljeno u Na današnji dan
ponedeljak, 11 jun 2018 00:00

11. jun - Dogodilo se na današnji dan

1509. Engleski kralj Henri VIII venčao se Katarinom Aragonskom prvom od svojih šest žena. Zbog odbijanja pape da kasnije poništi taj brak, kralj objavio raskid s Vatikanom i 1534. osnovao Anglikansku crkvu.

1572. Rođen engleski pesnik i dramski pisac Bendžamin Ben Džonson, koji je slavu stekao alegorijskim igrokazima.

1727. Umro britanski kralj Džordž I, prvi monarh Velike Britanije iz hanoverske dinastije. Tokom njegove vladavine učvršćena vlast ministarskog kabineta.

1776. Rođen engleski slikar Džon Konstebl, jedan od tvoraca modernog pejzaža u evropskom slikarstvu. Među prvima izašao iz ateljea i slikao u prirodi. Smatra se pretečom francuskih impresionista.

1859. Umro austrijski državnik, knez Klemens Meternih, najuticajnija ličnost u Evropi tokom gotovo 40 godina, koliko je bio šef diplomatije i kancelar Austrije. Smatra se oličenjem apsolutističkog režima. S ruskim carem Aleksandrom I osnovao Svetu alijansu čiji je osnovni cilj bio gušenje nacionalnih pokreta u Evropi.

1864. Rođen nemački kompozitor i dirigent Rihard Štraus, direktor Bečke opere.

1880. Rođena američka pacifistkinja Dženet Renkin, prva žena koja je postala član Kongresa SAD. Kao antimilitarista u Parlamentu jedina glasala protiv objave rata Japanu posle bombardovanja Perl Harbura 1941.
1891. Velika Britanija i Portugalija potpisale konvenciju o podeli interesnih sfera severno i južno od reke Zambezi u Africi, kojom je sadašnji Malavi postao britanski protektorat.

1895. Rođen ruski državnik Mihail Aleksandrovič Bulganjin, učesnik Oktobarske revolucije, ministar oružanih snaga SSSR, predsednik Ministarskog veća od 1955. do 1958, kada ga je na tom položaju zamenio Nikita Sergejevič Hruščov. Kao protivnik destaljinizacije smenjen 1957. sa svih položaja.

1910. Rođen francuski okeanograf Žak Iv Kusto, pronalazač ronilačkog aparata "vodena pluća" i kamere za podvodno snimanje. Dobitnik tri “Oskara” i “Zlatne palme” u Kanu 1956. za film "Svet tišine", koji je snimio s Lujom Malom.

1918. Italijanski borbeni čamci u Prvom svetskom ratu u Jadranskom moru, oko 70 kilometara severozapadno od Zadra, potopili austrougarski bojni brod "Sent Ištvan".

1936. U Moskvi uhapšeno, osuđeno na tajnom suđenju i potom pogubljeno osam sovjetskih vojnih rukovodilaca, uključujući ruskog maršala i vojnog teoretičara Mihaila Tuhačevskog, što je bio početak masovne “čistke” u vojnom vrhu SSSR.

1942. U Vašingtonu potpisan sporazum SSSR i SAD o uzajamnoj pomoći u Drugom svetskom ratu.

1949. Pogubljen Koči Dzodze, albanski revolucionar, jedan od osnivača Komunističke partije Albanije i ministar unutrašnjih poslova od 1946. Dzodze je na montiranom procesu optužen da je jugoslovenski špijun.

1955. Na automobilskoj trci "24 sata Le Mana" poginulo 80 i povređeno više od 100 osoba posle sudara tri automobila koji su uleteli u gledalište.

1963. Vijetnamski budistički kaluđer Kvang Duk spalio se u Sajgonu u znak protesta protiv tretmana kojem je Vlada Južnog Vijetnama podvrgla budiste.

1970. Umro ruski državnik Aleksandar Fjodorovič Kerenski, član, a potom predsednik Privremene vlade posle Februarske revolucije 1917. u Rusiji. Zbačen u Oktobarskoj revoluciji 1917, 1918. emigrirao u Francusku, a od 1940. živeo u SAD.

1970. Poslednji američki vojnik napustio vazduhoplovnu bazu "Vilus" u Libiji, na zahtev pukovnika Moamera el Gadafija, koji je 1. septembra 1969. oborio kralja Idriza I.

1970. Posle jednonedeljnih okršaja u Jordanu kralj Husein i palestinski gerilci potpisali sporazum o primirju.

1979. Umro američki filmski glumac Džon Vejn, zvezda vestern-filmova.

1981. U zemljotresu u jugoistočnoj iranskoj provinciji Kerman poginulo najmanje 1.500 osoba.

1984. Umro italijanski političar Enriko Berlinguer, generalni sekretar Komunističke partije Italije. Protagonist "evrokomunizma" i strategije "istorijskog kompromisa", 12 godina bio na čelu najveće komunističke partije u Zapadnoj Evropi. Oslobodio KP Italije od sovjetskog uticaja, ali i pored velike popularnosti nije uspeo da dovede komuniste na vlast u Italiji.
1990. Umro srpski istoričar Vasa Čubrilović, učesnik atentata na austrougarskog prestolonaslednika Franca Ferdinanada 1914. u Sarajevu, profesor Beogradskog univerziteta, član Srpske akademije nauka i umetnosti. Posle Drugog svetskog rata bio direktor Balkanološkog instituta i ministar u Vladi Jugoslavije. Autor oko 70 istorijskih knjiga i studija.

1999. Početak razmeštanja mirovnih snaga na Kosovu doveo do velike napetosti kada je ruski bataljon neočekivano prešao iz Bosne i Hercegovine na teritoriju Jugoslavije i došao na Kosovo kao prva jedinica iz sastava međunarodnih snaga. Rusi potom zaposeli aerodrom “Slatina” kod Prištine.

2000. Policija Ujedinjenih nacija na Kosovu saopštila da je tokom godinu dana, koliko su međunarodne snage stacionirane na Kosovu, ubijeno više od 500 osoba, među kojima najviše Srba.

2001. Jugoslavija postala član Banke za međunarodna poravnanja u Bazelu. Na skupštini banke izvršena i podela akcija, zlata i deviznih sredstava SFRJ koje su u toj banci bile pohranjene.

2001. U SAD nad Timotijem Mekvejem izvršena smrtna kazna, na koju je osuđen zbog postavljanja bombe 1995. u zgradi državnih institucija u Oklahoma Sitiju, kada je poginulo 168 osoba.

Objavljeno u Na današnji dan
nedelja, 10 jun 2018 00:00

10. jun - Dogodilo se na današnji dan

1610. - Prvi holandski doseljenici dolaze na Menhetn sa namerom da ga nasele.

1868. - Prilikom šetnje Košutnjakom kraj Beograda ubijen je srpski knez Mihailo III Obrenović, koji je Srbiju učinio najjačom vojnom silom na Balkanu, u vreme kad je dovršavao pripreme za rat protiv Otomanskog carstva. Na prestolu Srbije bio je od 1839. do 1842. i od 1860. do smrti. Zbog bune koju je 1842. digao Toma Vučić Perišić, morao je da pobegne u Austriju, posle čega je na presto stupio knez Aleksandar Karađorđević, sin vođe Prvog srpskog ustanka - Karađorđa. Boraveći van zemlje, knez Mihailo III Obrenović pomagao je mnoge srpske kulturne radnike i pisce, uključujući Vuka Karadžića, Đuru Daničića, Branka Radičevića. Ženidbom s princezom Julijom Hunjadi (Hunyadi), stekao je veze s mađarskom i austrijskom aristokratijom. Kad se njegov otac, knez Miloš Obrenović, vratio na vlast 1858, preuzeo je komandu nad vojskom, a ubrzo posle očeve smrti 1860, zaveo je autoritarnu vladavinu, pretvorivši skupštinu u savetodavni organ. Ustanovio je 1861. narodnu vojsku od oko 50.000 ljudi i snabdeo je modernim naoružanjem, čime je Srbija postala vojno dominantna na Balkanu. Iskoristio je tursko bombardovanje Beograda 1862. da posle dužeg pregovaranja 1867. natera Turke da povuku garnizone iz svih srpskih gradova. Računajući na rat s Otomanskim carstvom, preduzimao je diplomatske inicijative i sklapao saveze s balkanskim hrišćanima radi rušenja Otomanske imperije - s Crnom Gorom 1866, s Grčkom i Bugarskim revolucionarnim odborom 1867. i s Rumunijom 1868. Takođe je nastojao da Bosna i Hercegovina ne padnu pod austrijsku vlast.

1875. - Umro je srpski pisac Jovan Grčić-Milenko, poetski sledbenik Branka Radičevića, poznat kao "fruškogorski slavuj". Sebi je dodao ime Milenko, po devojci Mileni u koju je bio zaljubljen. Gimnaziju je učio u Novom Sadu, Segedinu i Požunu (Bratislava), počeo studije medicine u Beču, ali se razboleo od tuberkuloze i u 29. godini umro u rodnom Čereviću, u Sremu. U lirskim pesmama lakih melodičnih stihova, izrazio je neposredan doživljaj prirode. U osećanjima je romantičarski čedan i sentimentalan, ali je napisao i više tzv. prostih pesama, po kojima se smatra pretečom realizma u srpskoj poeziji. U Beču su 1896. objavljene njegove "Pesme". Pisao je i pripovedačku prozu i prevodio Fridriha Šilera, Johana Volfganga Getea i Hajnriha Hajnea.

1902. - H.F. Callahan je postao nosilac patentne zaštite za novi tip koverta - koverat sa otvorom za adresu.

1908. - U Njujorku je formirano prvo vazduhoplovno udruženje.

1916. - Otpočela je velika arapska revolucija.

1942. - U borbi protiv Nemaca kod Male Remete u Drugom svetskom ratu, poginuo je Boško Palkovljević-Pinki, jedan od prvih partizana Fruške Gore.

1946. - Formirana je Republika Italija.

1956. - U Stokholmu su otvorene 16. moderne olimpijske jahačke igre.

1977. - James Earl Ray, ubica Martina Lutera Kinga, pobegao je iz zatvora.

1984. - Boston je pobedom nad L.A. Lejkersima osvojio NBA šampionat.

1985. - Kompanija Koka-Kola objavila je da se vraća svojoj 99 godina staroj formuli za napitak.

1999. - Poslednji projektili NATO - 79. dana agresije na Jugoslaviju - pali su nešto posle 13 časova na područje sela Kololeč kraj Kosovske Kamenice, a ubrzo potom, generalni sekretar NATO, Havijer Solana, zvanično je saopštio da je bombardovanje obustavljeno. Prve jedinice Vojske Jugoslavije su, na osnovu Vojno-tehničkog sporazuma potpisanog dan ranije u Kumanovu, počele povlačenje s Kosova i Metohije, a kasnije istog dana, Savet bezbednosti UN je, uz uzdržan glas Kine, usvojio Rezoluciju 1244, kojom je legalizovan dolazak međunarodnih vojnih snaga u južnu srpsku pokrajinu.

Objavljeno u Na današnji dan
subota, 09 jun 2018 00:00

9. jun - Dogodilo se na današnji dan

68. Rimski car Neron izvršio samoubistvo pošto ga je Senat proglasio neprijateljem naroda i osudio na smrt.

1357. U Pragu, na Vltavi, počela gradnja kamenog mosta koji je dobio naziv Karlov most po imenu tadašnjeg imperatora nemačko-rimskog carstva i češkog kralja Karla IV. Prema predanju, datum početka gradnje odredili astrolozi.

1462. Poslednji bosanski kralj Stjepan Tomašević, uzdajući se u pomoć hrišćanske koalicije, otkazao danak turskom sultanu Mehmedu II i priznao vrhovnu vlast ugarskog kralja Matije I Korvina. Turci 1463. osvojili Bosnu i pogubili Stjepana.

1672. Rođen Petar I Aleksejevič Romanov, Petar Veliki, ruski car od 1682. do 1725, reformator ruske države i društva. Osnovao Akademiju nauka, pokrenuo prve novine, pomagao razvoj privrede otvarajući rudnike i manufakture, organizovao državnu upravu i Rusiju podelio na gubernije. Na ušću Neve 1703. podigao novu prestonicu, Sankt Peterburg.

1781. Rođen engleski inženjer i pronalazač Džordž Stivenson, konstruktor lokomotiva. U Njukaslu 1823. osnovao prvu fabriku lokomotiva, a njegova lokomotiva na pruzi Stokton-Darlington 1825. vukla prvi putnički voz na svetu.

1815. Završen Bečki kongres koji je zasedao od septembra 1814, kada su ga sazvale velike sile da bi otklonile posledice Francuske revolucije i Napoleonovih ratova u evropskim zemljama. Predstavnik Srba u Beču, prota Mateja Nenadović, pokušao preko ruskog cara Aleksandra I da zainteresuje Bečki kongres za srpsko pitanje, ali zbog protivljenja Austrije i Engleske nije uspeo.

1870. Umro engleski pisac Čarls Džon Hafem Dikens, rodonačelnik socijalnog romana, jedan od najznačajnijih i najčitanijih engleskih pisaca.
1874. Umro indijanski vojskovođa Kočiz, poglavica apačkog plemena Čirikahua, vođa Indijanaca u borbama s belim naseljenicima i američkom vojskom na jugozapadu SAD.

1875. Na brdu Gradac kod Nevesinja izbio jedan od prvih većih sukoba Hercegovaca s Turcima u Bosansko-hercegovačkom ustanku. Ustanak nazvan "Nevesinjska puška" brzo se širio i za mesec dana zahvatio i Bosansku krajinu.

1892. Rodjen američki kompozitor Kol Porter, autor popularnih šlagera, muzičkih komedija i brodvejskih mjuzikla koji su preneti i na film.

1898. Potpisan sporazum kojim je Kina ustupila Velikoj Britaniji Hong Kong na period od 99 godina. Hong Kong vraćen Kini 1. jula 1997.

1914. U Beogradu svečano otkriven spomenik srpskom prosvetitelju Dositeju Obradoviću, rad vajara Rudolfa Valdeca. Spomenik postavljen na ulaz u Kalemegdan, a posle Prvog svetskog rata prenet u park na Studentskom trgu.

1923. U Bugarskoj državnim udarom oborena vlada Aleksandra Stamboliskog, lidera Zemljoradničkog narodnog saveza Bugarske. Nekoliko dana posle prevrata Stamboliski i njegovi saradnici ubijeni.

1928. Engleski mikrobiolog Aleksandar Fleming pronašao penicilin. Njegovo otkriće iskorišćeno 10 godina kasnije kada su ga Hauard Flori i Ernst Čejn primenili kao prvi antibiotik. Fleming, Flori i Čejn 1954. podelili Nobelovu nagradu za medicinu.

1945. Predsedništvo Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije donelo Zakon o konfiskaciji imovine i izvršenju konfiskacije, na osnovu kojeg je država preuzela imovinu Trećeg rajha i jugoslovenskih državljana koji su sarađivali sa okupatorom.

1945. Jugoslavija s Velikom Britanijom i SAD postigla sporazum kojim je Julijska krajina podeljena na okupacione zone A i B. Prva potpala pod savezničku, druga pod jugoslovensku vojnu upravu.

1972. Američki bombarderi napali Hanoj i Hajfong. To je bilo najžešće bombardovanje Severnog Vijetnama od početka Vijetnamskog rata.

1991. Od posledica erupcije vulkana na planini Pinatubo na Filipinima poginulo oko 100 ljudi, a 250.000 ostalo bez domova.

1995. Kolumbijska policija uhapsila vođu kartela Kali Hilberta Rodrigesa Orehuelu, šefa najvećeg svetskog sindikata droge.

1999. Predstavnici Vojske Jugoslavije i NATO u Kumanovu potpisali Vojno-tehnički sporazum o povlačenju jugoslovenske vojske i policije sa Kosova. Time okončani vazdušni udari NATO na SRJ, a na Kosovu, na osnovu rezolucije 1244 Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija raspoređene međunarodne snage, među kojima najveći broj vojnika iz zemalja-članica NATO. S povlačenjem vojske i policije, sa Kosova počeo masovan odlazak Srba i Crnogoraca.

1999. Prema izveštajima državnih medija, više od 2.000 poginulo ubijeno i oko 5.000 povređeno u napadima NATO na Jugoslaviju, koji su počeli 24. marta. Teško oštećeni infrastruktura, privredni objekti, škole, zdravstvene ustanove, medijske kuće i spomenici kulture.

2000. Savet bezbednosti UN produžio mandat mirovnim snagama UN na Kosovu, ne obazirući se na zahtev Jugoslavije da te snage budu povučene.

2000. Umro američki vajar Džordž Sigal, jedan od najpoznatijih predstavnika pop-arta.

2001. Pakistanski sud osudio bivšeg premijera Benazir Buto na tri godine zatvora zbog odbijanja da se pojavi u sudu pred kojim je optužena za korupciju.

Objavljeno u Na današnji dan

452. - Hunski kralj Atila (Bič Božji), izvršio je invaziju na Italiju.

1786. - U Njujorku je prodat prvi komercijalno napravljen sladoled. Inače, sladoled je poslastica poreklom sa istoka; ideju o pravljenju sladoleda je odatle čuveni mletački istraživač preneo u Evropu, a kasnije je u SAD-u otvorena prva fabrika za proizvodnju sladoleda.

1810. - Rođen je Robert Šuman, nemački kompozitor i jedan od najznačajnijih predstavnika romantizma. Ističe se kao muzički liričar i autor klavirskih minijatura. Osnovao je časopis "Neue Zeitschrift fur Musik", u kom je vodio odlučnu borbu protiv negativnih pojava i konzervatizma u muzici svoga vremena. Dela: solo pesme (ciklusi "Pesnikova ljubav", "Ljubav i život žene"), klavirske kompozicije "Karneval", "Simfonijske etide", "Dečje scene", koncerti za klavir, za violončelo i orkestar, simfonije, kamerna muzika i dr.

1824. - Noah Cushing iz Kvebeka patentirao je veš mašinu.

1889. - U Los Anđelesu je počela sa radom prva žičara.

1922. - U Sabornoj crkvi u Beogradu venčali su se kralj Aleksandar Karađorđević i rumunska princeza Marija (kći rumunskog kralja Ferdinanda I i Marije, princeze od Saks-Koburg-Gota). Prvi kum im je bio engleski kralj Džordž, kojeg je zastupao njegov sin Albert, a drugi kum - knez Arsen Karađorđević.

1937. - U Beogradu su održane antifašističke demonstracije radnika i studenata povodom dolaska šefa nemačke diplomatije Konstantina fon Nojrata; tokom protesta, policija je uhapsila mnoge demonstrante. Nojrat je posetio Mađarsku, Jugoslaviju i Bugarsku da bi ojačao nemački uticaj i zbližio Jugoslaviju i Mađarsku radi izolovanja Čehoslovačke.

1940. - Otkriven je neptunijum, veštački radioaktivni hemijski element pod rednim brojem 93.

1943. - Umro je srpski matematičar Mihajlo Petrović, osnivač Beogradske matematičke škole, profesor Univerziteta u Beogradu, član Srpske kraljevske akademije i mnogih inostranih akademija nauka. Kao dečak je izučio ribarski zanat kod beogradskog alasa Gašpara Čuklje, potom položio majstorski ispit ribarskog esnafa i tako dobio nadimak Mika Alas. Napisao je više od 400 radova iz teorijske i primenjene matematike, matematičke fizike i hemije, mehanike, geometrije i opšte fenomenologije. Tvorac je matematičke fenomenologije, teorije matematičkih spektara koja je praktično primenjena u astronomskim, statističkim i drugim izračunavanjima i veoma je doprineo matematičkoj analizi, posebno teoriji diferencijalnih jednačina i teoriji funkcija. Dela: "Kvalitativna integracija diferencijalnih jednačina", "Elementi matematičke fenomenologije", "Fenomenološko preslikavanje", "Predavanja o matematičkim spektrima", putopis "Kroz polarnu oblast", popularno napisan roman "Jegulje".

1969. - U postavci grupe Rolling Stones dolazi do zamene - na mesto Briana Jonesa dolazi gitarista Mick Taylor.

1986. - Boston Celtics osvaja NBA šampionat pobedom nad timom Houston Rockets-a.

1991. - Monika Seleš je pobedom nad Arančom Sančez Vikario (6:3,6:4) osvojila French Open.

Objavljeno u Na današnji dan
četvrtak, 07 jun 2018 00:00

7. jun - Dogodilo se na današnji dan

1494. Portugalija i Španija u Tordesiljasu potpisale sporazum o podeli Novog sveta. Granicu odredio papa Aleksandar VI da bi sprečio sukobe kolonijalnih sila. U XVII i XVIII veku u borbu za kolonije umešali se Englezi i Holanđani, koji nisu poštovali papinu podelu.

1502. Rođen Ugo Buonkompanjo, papa Grgur XIII od 1572. do 1585. Reformisao Julijanski kalendar, koji je kasnije po njemu nazvan Gregorijanski.

1523. Posle pobede nad Dancima Gustav Vasa proglašen, kao Gustav I, za kralja Švedske. Time ukinuta Kalmarska unija koju su 1397. formirale Švedska, Danska i Norveška.

1848. Rođen francuski postimpresionistički slikar Pol Gogen, čije je delo imalo značajan uticaj na razvoj ekspresionizma i na formiranje fovizma.

1848. Umro ruski književni kritičar i filozof Visarion Grigorjevič Bjelinski, osnivač ruske realističke estetike. Formulisao teorijsku osnovu novog pravca u ruskoj književnosti nazvanog "naturalna škola", a kao uzor isticao Gogoljeva dela.

1861. U američkom gradu Nju Orleansu izvedena prva predstava striptiza.

1862. SAD i Velika Britanija potpisale sporazum o suzbijanju trgovine robljem.

1896. Rođen mađarski državnik Imre Nađ, premijer od 1953. do oktobra 1956, kada je u Mađarskoj izbila antikomunistička pobuna. Pobuna ugušena sovjetskom intervencijom, a Nađ uhapšen i osuđen na smrtnu kaznu koja je izvršena u junu 1958.

1905. Norveški parlament doneo odluku o raskidu unije sa Švedskom i svrgnuo sa prestola kralja Oskara I koji se protivio toj odluci. Za novog kralja izabran danski princ Karl, Hakon VII.

1920. Rođen francuski političar i publicista Žorž Marše, generalni sekretar Francuske Komunističke partije od 1972. do 1994. i, uz Enrika Berlinguera iz KP Italije i Santijaga Karilja iz KP Španije, jedan od protagonista reformi u komunističkom pokretu u Zapadnoj Evropi početkom osamdesetih godina prošlog veka.

1921. Otvoren prvi parlament Severne Irske.

1929. Ponovo uspostavljena Papska država u Rimu. Crkvena država prestala da postoji 1870. kada je s gradom Rimom postala deo ujedinjene Italije.

1935. Umro srpski hemičar Sima Lozanić, prvi rektor Beogradskog univerziteta, član Srpske kraljevske akademije. Bio ministar privrede i spoljnih poslova u vladama Srbije 1894. i 1905. Izučavao razne oblasti hemije, a najvažniji njegovi radovi iz organske hemije i elektrosinteze.

1935. Umro ruski biolog Ivan Vladimirovič Mičurin, koji je metodom aklimatizacije uzgajio nove otporne vrste južnih biljaka, kao što su trešnja, kajsija, vinova loza, i tako ih proširio ka severu.

1939. Kralj Džordž VI i kraljica Elizabeta došli u posetu SAD. To je bila prva poseta britanskog monarha SAD.

1942. Okončana četvorodnevna bitka za pacifička ostrva Midvej, u kojoj su Amerikanci naneli prvi ozbiljan poraz Japancima u Drugom svetskom ratu.

1942. Počeo nemački napad na Sevastopolj.

1948. Predsednik Čehoslovačke Eduard Beneš podneo ostavku, ne želeći da potpiše novi Ustav, prema kojem komunisti preuzimaju vlast u zemlji.

1971. Sovjetski vasionski brod "Sojuz II" spojio u Zemljinoj orbiti sa svemirskom stanicom "Saljut".

1973. Kancelar Zapadne Nemačke Vili Brant doputovao u Izrael, u prvu posetu jednog zapadnonemačkog lidera toj zemlji.

1974. U Ivanjici puštena u rad prva zemaljska satelitska stanica u Jugoslaviji za međukontinentalne telefonske linije i TV-programe.

1980. Umro Henri Miler, jedan od najpoznatijih američkih pisaca. Najpoznatija dela "Rakova obratnica" i "Jarčeva obratnica", dugo zabranjivane u SAD, objavio u Parizu, gde je radio kao novinar.

1981. Izraelski avioni razorili irački nuklearni reaktor "Osirak" blizu Bagdada.

1988. U Bangladešu islam proglašen državnom religijom, a jake policijske snage stavljene u stanje pripravnosti da bi sprečile proteste protivnika te odluke.

1990. Predstavnički dom Kongresa SAD izglasao zabranu prodaje kompjutera i telekomunikacione opreme SSSR dok Moskva ne počne pregovore o nezavisnosti Litvanije.

1992. Sedam dana posle poslednjeg dogovora o prekidu vatre, borbe na bosansko-hercegovačkom ratištu nastavljene. U Sarajevu artiljerijski dueli trajali po 20 sati.

1996. Vojna hunta Mjanmara donela zakon kojim je onemogućila rad Nacionalne lige za demokratiju, glavne opozicione partije pod vođstvom Aung San Su Ći, dobitnice Nobelove nagrade za mir.

1998. Jake snage MUP Srbije u Prištini rasturile proteste kosovskih Albanaca koji su 57. dan uzastopno protestovali protiv srpskih vlasti pod motom "Kosovo, najveći zatvor na svetu".

1999. U Indoneziji održani demokratski parlamentarni izbori, prvi posle 40 godina.

2000. U Kolombu, glavnom gradu Šri Lanke, poginule 22 osobe, među njima i jedan ministar, a oko 600 povređeno, kada je bombaš-samoubica aktivirao eksploziv na proslavi Dana ratnih heroja u tom gradu.

2001. Bivši argentinski predsednik Karlos Menem stavljen u kućni pritvor zbog navodne trgovine oružjem. Šest meseci kasnije pritvor ukinut zbog nedostatka dokaza.

Objavljeno u Na današnji dan

1599 - Rođen je španski slikar Dijego Rodriges de Silva Velaskes, jedan od najvećih u istoriji slikarstva, dvorski slikar španskog kralja Felipea IV (portreti članova kraljevske porodice, "Predaja Brede", "Venera sa ogledalom").

1606 – Rođen je francuski dramski pisac Pjer Kornej Jedan je od najznačajnijih predstavnika klasicizma u evropskoj književnosti, a njegova drama "Sid" smatra se prvom velikom dramom francuskog klasicizma.

1654 - Abdicirala je švedska kraljica Kristina pod optužbama za rasipništvo i razuzdanost, a na presto je došao Karl X Gustav. Kraljica je ostatak života provela po kulturnim centrima Evrope, a sahranjena je (1689) u crkvi Svetog Petra u Rimu.

1683 - U Oksfordu, u Engleskoj otvoren je prvi javni muzej u svetu "Ešmolien".

1799 - Rođen je ruski pisac Aleksandar Sergejevič Puškin. Pesnik buntovnog duha često je bio na udaru cenzure, a zbog stihova posvećenih slobodi prognan je iz Moskve na jug Rusije. Umro je u 38. godini od rana zadobijenih u dvoboju s jednim francuskim avanturistom ("Evgenije Onjegin", "Kućica u Kolomni", "Pikova dama").

1801 - Mirovnim sporazumom u Badahozu završen je šestogodišnji rat izmedju Španije i Portugala. Portugalija je izgubila deo teritorieje istočno od reke Gvadijane.

1861 - Umro je italijanski državnik grof Kamilo Benso Kavur, prvi premijer ujedinjene Italije (1861). Jedan je od osnivača lista "Il risorgimento" (1847) u kojem se zalagao za ustavne reforme i oslobadjanje Italije od austrijske dominacije.

1871 - Nemačka je anektirala Alzas, nakon poraza Francuske u francusko-pruskom ratu.

1875 - Rođen je nemački pisac Tomas Man, jedan od najznačajnijih nemačkih i svetskih književnika u 20. veku. Dobitnik je Nobelove nagrade za književnost 1929 ("Budenbrokovi", "Čarobni breg", "Doktor Faustus", "Smrt u Veneciji" "Mario i madjioničar").

1901 - Rođen je indonežanski državnik Ahmed Sukarno, prvi predsednik Indonezije (1949-65), pod čijim je rukovodstvom zemlja stekla nezavisnost, jedan od lidera Pokreta nesvrstanosti zemalja.

1903 - Rođen je jermenski kompozitor Aram Iljič Hačaturijan, koji je u svom delu spojio elemente folklorne muzike Jermenije sa savremenom evropskom muzikom ("Igre sablji", "Gajane").

1933 - U Nju Džersiju je otvoren prvi auto bioskop, koji je mogao da primi 400 automobila.

1944 - Savezničke snage u Drugom svetskom ratu iskrcale su se u Normandiji u najvećem desantu u istoriji, nazvanom "D-Day".

1949 - Objavljena je knjiga DŽordža Orvela "1984", vizija sveta kojim vlada Veliki Brat.

1954 - Prenosom manifestacije "Festival cveća" iz Švajcarske počela je s radom Evrovizija, televizijska mreža evropskih zemalja.

1961 - Umro je švajcarski psihijatar Karl Gustav Jung, začetnik kompleksne psihologije u kojoj se razlikuju dva sloja podsvesnog - individualno i kolektivno ( "Psihološki tipovi", "Psihologija i religija", "Simbilika duha", "Studija o arhetipovima").

1967 - Egipat je zatvorio Suecki kanal, dan posle izbijanja izraelsko-arapskog rata.

1972 - U eksploziji u rudniku uglja u Rodeziji je poginuo 431 rudar.

1981 - U najtežoj nesreći u istoriji železnice poginulo je najmanje 800 ljudi kad je sedam vagona pretrpanog putničkog voza iskliznulo iz šina i palo u reku Kosi u državi Bihar u Indiji.

1982 - Izrael je počeo invaziju Libana u nastojanju da istera pripadnike Palestinske oslobodilačke organizacije.

1984 - U sukobu vojske i ekstremističkih Sika koji su se zabarikadirali u kompleks "Zlatnog hrama" u Amricaru, prema indijskim vojnim izvorima poginulo je najmanje 250 Sika i 47 vojnika. Pojedini mediji su objavili da je poginulo oko hiljadu ljudi.

1985 - Izrael je posle trogodišnje okupacije povukao veći deo snaga iz Libana, ali je zadržao granični pojas unutar te zemlje.

1994 - Srušio se kineski avion koji je leteo na unutrašnjoj liniji iz turističkog centra Sijan. Poginulo je svih 160 putnika i članova posade.

1995 - U Južnoj Africi je ukinuta smrtna kazna.

2000 - Ferenc Madl postao je novi predsednik Madjarske.

2001 - Poslanik Liberalnog saveza Vesna Perović postala je predsednica Skupštine Crne Gore, kao prva žena u istoriji Crne Gore izabrana na tu funkciju.

2001 - Francuskinja Mari Bremont, za koju se verovalo da je najstarija osoba na svetu, umrla je u snu u 115-oj godini života.

Objavljeno u Na današnji dan
ponedeljak, 04 jun 2018 00:00

4. jun - Dogodilo se na današnji dan

1133. Nemački kralj Lotar II krunisan za rimskog cara tokom pohoda na Rim, koji je preduzeo da u Rim vrati prognanog papu Inoćentija II.

1783. Francuski pronalazači braća Etjen i Žozef Mongolfje prvi put javno demonstrirali letenje balonom punjenim zagrejanim vazduhom.

1798. Umro italijanski avanturista Đovani Kazanova de Saingalt. Tokom burnog života bio sekretar kardinala, pomorski oficir, opat, kockar, alhemičar, violinista, špijun, bibliotekar, a u istoriju ušao kao neumoran ljubavnik.

1831. Belgijski Kongres proglasio princa Leopolda iz dinastije Saks-Koburg za prvog monarha nezavisne Belgije.

1859. Rođen srpski slikar Paja Jovanović, predstavnik akademskog realizma, član Srpske akademije nauka i umetnosti, prvi srpski slikar koji je stekao evropsku reputaciju.

1867. Rođen finski maršal i državnik Karl Gustav Emil fon Manerhajm, predsednik Finske od 1944. do 1946. Prema njegovoj zamisli između dva rata izgrađena "Manerhajmova linija" odbrane prema SSSR duž sovjetsko-finske granice.

1916. Kod Ljvova u Prvom svetskom ratu počela ofanziva ruskog generala Alekseja Brusilova, koja je značajno olakšala položaj saveznika na zapadnom frontu i u Italiji. Brusilov u avgustu potukao trupe sila Osovine i zarobio oko 400.000 vojnika.

1920. U dvorcu Trijanon kod Pariza sile Antante posle Prvog svetskog rata potpisale mirovni ugovor s Mađarskom i oduzele joj teritorije koje je držala u okviru Austro-Ugarske. Oko 3,5 miliona Mađara ostalo van matične zemlje, najviše u Rumuniji.

1941. U egzilu u Holandiji umro Fridrih Vilhelm II, pruski kralj i nemački car. Sprovodio politiku ekspanzije Nemačke preko Balkana na Bliski i Srednji istok i učvršćivanja kolonijalnih poseda. U novembru 1918. primoran da abdicira.

1942. Počela četvorodnevna bitka za pacifička ostrva Midvej, u kojoj su Amerikanci naneli prvi ozbiljan poraz Japancima u Drugom svetskom ratu.

1943. Vojnim pučem zbačen sa vlasti predsednik Argentine Ramon Kastiljo.

1944. Savezničke trupe u Drugom svetskom ratu ušle u Rim.

1946. General Huan Peron izabran za predsednika Argentine. Oboren sa vlasti vojnim pučem 1955, posle čega je živeo u egzilu. U zemlju se vratio 1973, kada je formirana peronistička vlada Hektora Kampore i ponovo izabran za predsednika. Posle njegove smrti 1974. položaj predsednika preuzela njegova supruga Izabela Peron.

1951. Umro ruski dirigent Sergej Kuševicki, propagator nove muzike. 1920. emigrirao 1920. u Pariz, a potom u SAD, gde je bio dirigent Bostonskog simfonijskog orkestra.

1970. Britanski protektorat Tonga stekao nezavisnost u okviru Komonvelta.

1971. Umro mađarski marksista i književni kritičar Đerđ Lukač. Bio ministar u vladi Imre Nađa 1956, a posle njegovog pada privremeno proteran u Rumuniju. Kasnije se povukao iz javnog života.

1989. Kineske vlasti tenkovima rasturile studentske demonstracije na pekinškom trgu Tjenanmen na kojima je tražena demokratizacija zemlje. Prema zvaničnim podacima poginulo 300 ljudi, a 7.000 povređeno, a prema izveštajima većine svetskih medija poginulo više hiljada ljudi.

1989. Na prvim višepartijskim izborima u Poljskoj, posle skoro 50 godina, opoziciona koalicija i alternativni sindikalni pokret "Solidarnost" nadmoćno pobedili vladajuće komuniste, što je označilo kraj komunizma i sovjetske prevlasti u Poljskoj. Vođa "Solidarnosti" Leh Valensa u decembru 1990. postao predsednik Poljske.

1991. Komunistička vlada Fatosa Nanoa u Albaniji podnela ostavku posle 20-dnevnog generalnog štrajka.

1993. Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija odobrio slanje naoružanih trupa u Bosnu radi zaštite šest "zona bezbednosti", odnsono Sarajeva, Tuzle, Žepe, Srebrenice, Goražda i Bihaća, sa ovlašćenjem da upotrebe oružje, a u slučaju potrebe odobreno dejstvo avijacije NATO.

1996. Evropska raketa "Arijana 5" eksplodirala 40 sekundi po lansiranju.

Objavljeno u Na današnji dan
nedelja, 03 jun 2018 00:00

3. jun - Dogodilo se na današnji dan

1098. Posle petomesečne opsade krstaši u Prvom krstaškom ratu zauzeli grad Antiohiju.

1657. Umro engleski lekar Vilijam Harvi, koji je otkrio cirkulaciju krvi i funkciju srca kao pumpe.

1808. Rođen američki državnik Džeferson Dejvis, predsednik Konfederacije Država Amerike za vreme američkog građanskog rata. Posle poraza Konfederacije uhapšen i proveo je dve godine u zatvoru.

1818. Završen poslednji britanski rat protiv Marata, čime je Britanija stekla prevlast u Indiji.

1875. Umro francuski kompozitor Žorž Bize, autor opere "Karmen", koja se smatra remek-delom francuske i svetske opere. Prvo izvođenje te opere izazvalo skandal, a potom postala jedno od najpopularnijih dela operske muzike.

1886. Rođen srpski političar i publicista Kosta Novaković, jedan od lidera Srpske socijaldemokratske partije, kasnije član Komunističke partije Jugoslavije i njen predstavnik u balkanskom sekretarijatu Kominterne. Nestao u staljinističkim čistkama 1938, a odlukom sovjetskih državnih organa 1958. posmrtno rehabilitovan.

1889. Kraljevina Srbija preuzela od francuskog koncesionara upravljanje svojom železnicom.

1896. U Moskvi potpisan ugovor Rusije i Kine o nenapadanju u narednih 15 godina, a Kina odobrila Rusiji korišćenje železnice u severnoj Mandžuriji.

1899. Umro Johan Štraus mlađi, austrijski dirigent i kompozitor opereta i valcera. Sa svojim orkestrom nastupao širom sveta, gostovao i u Beogradu.

1906. Rođena francuska pevačica i igračica američkog porekla Žozefina Beker, zvezda pariskih kabarea "Foli Berže" i "Kazino de Pari" i borac protiv rasizma. U Drugom svetskom ratu priključila se francuskom pokretu otpora.

1924. Umro austrijski pisac Franc Kafka. Njegova dela, među kojima su najpoznatiji roman "Proces" i pripovetka "Metamorfoza", imala presudan uticaj na književnost XX veka.

1926. Rođen američki pisac Alen Ginzberg. Njegova zbirka poezije "Urlik i druge pesme" smatra se najzančajnijim delom bitničkog pokreta pedesetih godina XX veka.

1940. Okončana evakuacija savezničkih snaga iz Francuske u Drugom svetskom ratu. Iz luke Denkerk brodovima evakuisano više od 337.000 britanskih, francuskih i belgijskih vojnika.

1959. Singapur proglašen autonomnom državom u sastavu Komonvelta, u kojoj su Britanci zadržali resore odbrane i inostranih poslova.

1963. Umro papa Jovan XXIII, poglavar rimokatoličke crkve od 1958, protagonist reforme katoličke crkve i njenog prilagođavanja savremenom svetu. 1962. szvao Drugi vatikanski koncil koji je po njegovoj smrti nastavio rad na crkvenim reformama.

1965. Američki astronaut Edvard Vajt izašao iz svemirskog broda "Džemini 4" i tako postao prvi Amerikanac koji je "šetao" kosmosom, tri i po meseca posle ruskog kosmonauta Alekseja Leonova.

1968. U Beogradu, a potom i u drugim univerzitetskim centrima u Jugoslaviji, počele studentske demonstracije, prve u komunističkoj Jugoslaviji. Protest protiv privilegija komunističkih funkcionera, nezaposlenosti i ugrožavanja osnovnih demokratskih prava prekinut posle sedam dana pošto se studentima preko TV Beograd obratio predsednik SFRJ Josip Broz Tito, koji je podržao studente i obećao im brže rešavanje društvenih problema.

1973. Sovjetski supersonični avion "Tupoljev 144" srušio se u blizini Pariza tokom vazduhoplovne izložbe. Poginulo svih šest članova posade i sedam francuskih seljana.

1989. Umro iranski verski vođa, ajatolah Ruholah Homeini, koji se 1979, posle zbacivanja šaha Mohameda Reze Pahlavija, vratio iz izbeglištva u Iran koji je bio zahvaćen islamskom revolucijom. Pod njegovom vlašću prozapadni Iran pretvoren u militantnu versku republiku.

1989. U eksploziji gasovoda na Tranšibirskoj železnici dignuta u vazduh dva putnička voza. Poginulo 575 ljudi, a oko 600 povređeno.

1995. Ministri odbrane NATO i Evropske unije doneli odluku o stvaranju Snaga za brzo reagovanje u Bosni, koje će štiti mirovne trupe UN od napada bosanskih Srba.

1999. Predsednik Jugoslavije Slobodan Milošević prihvatio mirovni plan SAD, EU i Rusije, koji su u Beograd doneli finski i ruski posrednici Marti Ahtisari i Viktor Černomirdin. Plan, koji je podrazumevao dolazak međunarodnih snaga na Kosovo, bio uslov za prestanak vazdušnih napada NATO na Jugoslaviju.

1999. Sazvano zasedanje novog parlamenta Nigerije, čime je posle više od 15 godina okončana vladavina vojnim dekretima u najmnogoljudnijoj afričkoj zemlji.

2001. U 86. godini umro holivudski glumac Entoni Kvin, koji se proslavio ulogom Grka Zorbe u istoimenom filmu.

Objavljeno u Na današnji dan
subota, 02 jun 2018 00:00

2. jun - Dogodilo se na današnji dan

1624. Rođen poljski vojskovođa i kralj Jan III Sobjeski. Oslobodio Beč od turske opsade 1683. i time sprečio dalji prodor Turaka u srednju Evropu. Slavljen kao spasilac Evrope i njene kulture.

1740. Rođen francuski pisac Donasjen Alfons Fransoa de Sad, poznat kao Markiz de Sad. Njegovi romani smatraju se patološkom pornografijom, ali i delima koja ruše ustaljene društvene norme.

1771. Rusija u ratu s Turskom preuzela poluostrvo Krim.

1790. U Novom Sadu otvorena prva knjižara. Vlasnik Emanuel Janković štampao prvi katalog knjiga.

1840. Rođen engleski pisac Tomas Hardi. Važio za najboljeg engleskog pisca svog vremena, a zbog slobodoumnog stava o ljubavi i braku dolazio u sukob s društvenim konvencijama.

1857. Rođen engleski kompozitor i violinista Edvard Vilijam Elgar.

1882. Umro italijanski revolucionar Đuzepe Garibaldi, vođa pokreta za nezavisnost i ujedinjenje Italije. Legendarnim pohodom sa svojim dobrovoljcima, "hiljadu crvenih košulja", 1860. oslobodio Siciliju od vlasti Burbona i u septembru trijumfalno ušao u Napulj. Izabran za poslanika Rima 1874, ali odbio titule vojvode i maršala.

1904. Rođen američki olimpijski šampion i filmski glumac Džoni Vajsmiler. Prvi uspeo da prepliva 100 metara za manje od jednog minuta. Osvojio tri zlatne medalje na Olimpijskim igrama 1924. i dve 1928. Poznatiji kao tumač glavnih uloga u filmovima o Tarzanu.

1924. Kongres SAD priznao državljanstvo Indijancima, starosedeocima na teritoriji na kojoj su stvorene SAD.

1940. Rođen grčki kralj Konstantin II, poslednji monarh Grčke. Krunu nasledio od oca Pavla I 1964, a tri godine kasnije, kada je vojna hunta preuzela vlast u Grčkoj, primoran da ode u izgnanstvo. Vojne vlasti 1973. ukinule monarhiju.

1946. Italijani se na referendumu izjasnili za republiku i time odbacili monarhiju Savojske dinastije.

1949. Država Transjordanija promenila naziv u Hašemitska kraljevina Jordan.

1953. Britanska kraljica Elizabeta II krunisana u Vestminsterskoj katedrali u Londonu, što je bilo prvo krunisanje koje je prenosila televizija.

1955. Jugoslovenski i sovjetski lideri Josip Broz Tito i Nikita Hruščov potpisali Beogradsku deklaraciju kojom su normalizovani odnosi Jugoslavije i SSSR, narušeni rezolucijom Informbiroa iz 1948.

1961. Umro američki dramski pisac Džordž S. Kaufman, dvostruki dobitnik Pulicerove nagrade.

1965. U eksploziji mine u japanskom rudniku uglja blizu Fukuoke poginulo najmanje 200 rudara.

1966. Američki vasionski brod "Survajver" izveo prvo uspešno "meko" spuštanje na Mesec i počeo da šalje prve slike Mesečeve površine.

1969. U sudaru australijskog nosača aviona "Melburn" i američkog razarača "Frenk E. Evans" u Južnokineskom moru poginula 74 američka mornara.

1979. Papa Jovan Pavle II stigao u Poljsku, u prvu posetu pape jednoj komunističkoj zemlji.

1983. SSSR sa satelita u Zemljinoj orbiti lansirao novu vasionsku sondu za istraživanje Venere.

1987. Umro španski gitarista Andres Segovija, koji se proslavio interpretacijama klasične muzike na gitari.

1992. Danci se na referendumu izjasnili protiv Mastrihtskog ugovora Evropske unije.

1993. Na prvim slobodnim izborima u Burundiju Melhior Ndadaje pobedio vojnog predsednika Pjera Bujoju, čime je u toj afričkoj zemlji prvi put šef države postao pripadnik većinskog plemena Hutu.

1997. Timothy Makvej proglašen krivim za podmetanje bombe u federalnu zgradu u Oklahoma Sitiju 1995, kada je poginulo 168 ljudi. Makvej osuđen na smrt i pogubljen na električnoj stolici 10. juna 2001.

1997. Umrla američka teniserka Jelen Jakobs. U karijeri osvojila četiri američke titule u singlu, a Vimbldon 1936, kada je proglašena prvom igračicom sveta.

1998. Policija u Beogradu presrela i pretukla studente koji su krenuli prema zgradi Vlade Srbije da izraze protest zbog novog Zakona o univerzitetu.

1999. Žene Japana izborile se za upotrebu pilula za kontracepciju, tri decenije pošto se pilula pojavila na Zapadu.

2000. Glavni tužilac Međunarodnog suda za ratne zločine u Hagu Karla del Ponte izjavila u Savetu bezbednosti Ujedinjenih nacija da nema osnova za pokretanje istrage o ratnim zločinima NATO tokom bombardovanja Jugoslavije 1999.

2001. Kolumbijska vlada i pobunjenici, pripadnici levičarskog FARC pokreta, potpisali sporazum kojim je dozvoljena prva razmena zatvorenika u 37 godina dugom ratu.

Objavljeno u Na današnji dan

1198. Vizantijski car Aleksije III Anđeo odobrio srpskom velikom županu Stefanu Nemanji i njegovom sinu, monahu Savi, da na ruševinama Hilandariona podignu novi manastir Svete Gore, Hilandar.

1479. Osnovan univerzitet u Kopenhagenu.

1562. Rimski car Ferdinand I i turski sultan Sulejman II Veličanstveni potpisali mirovni sporazum kojim se Ferdinand odrekao Erdelja, današnji Banat, u korist turskog vazala Jovana Zapolje.

1671. Turska jobjavila rat Poljskoj.

1780. Rođen pruski general Karl Marija fon Klauzevic, jedan od najpoznatijih vojnih teoretičara XIX veka. U Napoleonovim ratovima bio u službi ruske vojske.

1803. Rođen ruski kompozitor Mihail Ivanović Glinka. Njegova dva glavna dela, opere "Život za cara" i "Ruslan i Ljudmila", odredile potonji razvoj opere u Rusiji.

1839. Srpski knez Miloš Obrenović abdicirao u korist sina Milana i napustio Srbiju. Posle smrti Milana, nekoliko nedelja po preuzimanju vlasti, knez postao mlađi sin Mihailo. Miloš se vratio u Srbiju 1859. da preuzme vlast po zbacivanju kneza Aleksandra Karađorđevića i vladao do smrti, 1860.

1869. Španija donela novi Ustav kojim je proglašena sloboda veroispovesti i štampe, uveden sud s porotom i građanski brak.

1880. U SAD instalirana prva javna telefonska kabina u svetu, u zgradi "Jejl banke" u Nju Hejvenu.

1907. Rođen engleski pronalažač Frenk Vitl, koji je 1930. patentirao prvi turboreaktor.

1926. Rođena američka filmska glumica Norma Džin Mortenson, poznata kao Merilin Monro, jedna od najvećih zvezda i seks-simbola američkog filma pedesetih godina XX veka. 1962. izvršila samoubistvo.

1941. Nemci u Drugom svetskom ratu potukli britanske trupe i osvojili Krit, čime su obezbedili važnu bazu za operacije na Bliskom Istoku i u Severnoj Africi. Britanci se povukli s velikim gubicima, a prilikom evakuacije poginulo i oko 3.000 Australijanaca.

1944. Jugoslovenski kralj Petar II Karađorđević potpisao ukaz o imenovanju bivšeg hrvatskog bana Ivana Šubašića za predsednika jugoslovenske vlade u izbeglištvu.

1946. Pogubljen rumunski general i državnik Jon Antonesku. 1940. na abdikaciju prislio kralja Karola II, proglasio se vođom i zaveo diktaturu, podredivši Rumuniju u Drugom svetskom ratu nacističkoj Nemačkoj. Posle rata osuđen na smrt i streljan.

1948. Umro srpski političar i pisac Jaša Prodanović, jedan od osnivača i lider Republikanske stranke, član Srpske akademije nauka i umetnosti. U kraljevini Srbiji bio ministar prosvete i ministar privrede, a posle Drugog svetskog rata potpredsednik Vlade FNRJ.

1958. General Šarl de Gol postao premijer Francuske u jeku krize oko budućnosti francuskih kolonija u severnoj Africi. U decembru te godine De Gol prvi put izabran za predsednika države. Drugi predsednički mandat dobio na izborima 1965.

1969. Kandidat “degolista” Žorž Pompidu izabran za predsednika Francuske pošto je Šarl de Gol podneo ostavku.

1973. Britanski Honduras promenio naziv u Belize.

1973. Premijer grčke vojne vlade Georgios Papadopulos ukinuo monarhiju i proglasio republiku.

1980. Američka kablovska TV-mreža CNN počela rad.

1987. U eksploziji bombe podmetnute u helikopter ubijen libanski premijer Rašid Karami.

1990. Predsednici SSSR i SAD Mihail Gorbačov i Džordž Buš potpisali sporazum o prestanku proizvodnje hemijskog oružja i o uništavanju tog oružja do kraja 1992.

1993. Smenjen predsednik Jugoslavije Dobrica Ćosić, prvi predsednik SRJ, izabran u junu 1992. Ta smena izazvala revolt nekoliko hiljada Beograđana ispred zgrade Skupštine. Pod optužbom da su izazvali nerede, u kojima je poginuo jedan policajac, a više ljudi povređeno, uhapšeni lider Srpskog pokreta obnove Vuk Drašković i njegova supruga Danica. Pušteni 9. jula, abolicijom predsednika Srbije Slobodana Miloševića. Novi predsednik SRJ 25. postao funkcioner Socijalističke partije Srbije Zoran Lilić.

1994. Južna Afrika se posle 33 godine vratila u Komonvelt.

1994. Armando Kalderon Sol postao prvi predsednik El Salvadora posle gotovo desetogodišnjeg građanskog rata.

1997. Na parlamentarnim izborima u Francuskoj pobedila udružena levica, a premijer postao lider Socijalističke partije Lionel Žospen.

2000. Haški tribunal za zločine počinjene u Ruandi 1994. osudio belgijskog novinara na 12 godina zatvora jer je podsticao zločine u svojim radio-emisijama.

2001. Nepalski prestolonaslednik, princ Dipendra, u palati u Katmanduu ubio roditelje, kralja Birendru i kraljicu Ajsvaraju, i šest članova porodice, a potom izvršio samoubistvo. Državna komisija saopštila da je princ bio pod uticajem alkohola i droge.

2001. U eksploziji bombe u noćnom klubu u Tel Avivu, koju je aktivirao palestinski bombaš-samoubica, poginula 21 osoba.

Objavljeno u Na današnji dan
četvrtak, 31 maj 2018 00:00

31. maj - Dogodilo se na današnji dan

1594. Umro italijanski slikar Đakopo Tintoreto, jedan od najvećih majstora XVI veka, čuven po veštini postizanja izuzetnih svetlosnih efekata bojom.

1740. Umro pruski kralj Fridrih Vilijam I. Diplomatskim i ratnim poduhvatima značajno proširio i ojačao zemlju. Nasledio ga sin Fridrih II Veliki.

1793. Hapšenjem “žirondinaca” u Francuskoj počela vladavina jakobinskog terora.

1809. Na brdu Čegar kod Niša u Prvom srpskom ustanku poginuo srpski vojvoda Stevan Sinđelić. Da bi zaustavio Turke koji su prodrli u srpsko utvrđenje, on je zapalio skladište municije i izazavo eksploziju u kojoj su poginuli srpski i turski vojnici. Turci glave srpskih ustanika ugradili u Ćele-kulu.

1809. Umro austrijski kompozitor Jozef Hajdn. Napisao više od 100 simfonija, više gudačkih kvarteta, klavirskih sonata, a prema njegovom "Carskom kvartetu" nastala himna Austrije.

1819. Rođen američki pisac Volt Volter Vitmen, jedan od najznačajniji pesnika američke književnosti, čija je zbirka pesama "Vlati trave" imala presudan uticaj na moderno pesništvo. Neshvaćen u svojoj zemlji, prvo priznanje dobio od engleskih "prerafaelista" i pokreta za "vers libre" u francuskoj poeziji.

1859. Počeo da radi veliki sat na kuli britanskog parlamenta u Londonu, “Big Ben”.

1902. Mirom u Verenigingu završen britansko-burski rat u kojem su poginula 5.774 Britanca i najmanje 4.000 Bura.

1910. Ujedinjenjem britanskih kolonija Natal, Transval i Rt Dobre Nade osnovana Južnoafrička unija sa statusom britanskog dominiona.

1924. Kina priznala SSSR.

1930. Rođen američki filmski glumac, režiser i producent Klint Istvud. Karijeru počeo ulogama u italijanskim "špageti-vesternima" Serđa Leonea, da bi potom postao zvezda Holivuda i uspešan režiser.

1931. U Bahreinu nađena nafta, prvo nalazište petroleja u nekoj arpaskoj zemlji.

1938. Prvi put prikazan film na televiziji. Film "Povratak Skarlet Pimpernel" prikazala američka televizijska kuća NBC.

1939. Danska s Nemačkom potpisala pakt o nenapadanju. U aprilu naredne godine nemačke trupe okupirale Dansku.

1961. Južna Afrika proglasila republiku s predsednikom Čarlsom Robertsom Svartom na čelu i napustila Britanski komonvelt.

1962. U Izraelu obešen nemački ratni zločinac Adolf Ajhman, šef Gestapoa, pošto je sud utvrdio da je kriv za smrt nekoliko miliona Jevreja u Drugom svetskom ratu.

1970. U zemljotresu jačine 7,9 stepeni Rihterove skale u Peruu poginulo više od 70.000 osoba, a 600.000 njih ostalo bez domova. Potpuno razoreni gradovi Jungaj, Huares i Čimbote.

1991. U Lisabonu potpisan mirovni sporazum o Angoli, kojim je posle gotovo 16 godina okončan građanski rat.

1992. U organizaciji Centra za antiratnu akciju u Beogradu održane demonstracije više desetina hiljada građana koji su nošenjem crnog flora dugog 1300 metara izrazili svoje saućešće sa žrtvama rata u Bosni i Hercegovini.

1996. Bosanski Hrvat Dražen Erdemović priznao, pred Međunarodnim sudom za ratne zločine u Hagu, da je učestvovao u masovnim pogubljenjima muslimana u Srebrenici. To je bilo prvo priznanje krivice pred Haškim tribunalom.

1997. Ukrajina i Rusija potpisale sporazum o strateškom partnerstvu.

2000. U Sofiji umro bivši predsednik Bugarske Petar Mladenov. Bio funkcioner za vreme komunističkog režima Todora Živkova, a krajem 80-ih postao lider reformističkih snaga koje su pod uticajem Gorbačovljeve "perestrojke" srušile vlast komunista u Bugarskoj.

2001. Agent FBI, veteran Robert Hansen, optužen za špijunažu, izjavio da nije kriv. Američka vlada optužila Hansena da je 15 godina prenosio strogo poverljive informacije Moskvi za sumu od 1.400.000 dolara i dijamante.

Objavljeno u Na današnji dan

1431. U Ruanu na lomači spaljena Jovanka Orleanka pošto je po nalogu Engleza pred crkvenim sudom optužena da je jeretik i veštica. Rehabilitovana na reviziji procesa 1456, a odlukom pape Benedikta XV 1920. proglašena za sveticu.

1498. Kristofer Kolumbo isplovio uz šest brodova iz španske luke Sanlukar na treće putovanje u Novi svet, tokom kog je otkrio Trinidad i obale Južne Amerike.

1536. Engleski kralj Henri VIII venčao se s trećom ženom Džejn Sejmor, 11 dana po pogubljenju njegove druge žene Ane Bolen.

1593. U tuči u jednoj londonskoj taverni ubijen Kristofer Marlou, najznačajniji dramski pisac engleske renesanse pre Šekspira.

1640. U Antverpenu umro flamanski barokni slikar Peter Paul Rubens. Njegovo delo izvršilo ogroman uticaj na evropsko slikarstvo.

1744. Umro engleski pesnik i satiričar Aleksander Poup.

1778. Umro francuski filozof, pisac i istoričar Fransoa Volter, jedan od najznačajnijih mislilaca evropskog prosvetiteljstva u 18. veku.

1814. Rođen ruski revolucionar, anarhist Mihail Aleksandrovič Bakunjin. Zbog širenja liberalnih ideja ruski Senat ga 1844. lišio plemićke titule i osudio na robiju u Sibiru, odakle je uspeo da pobegne u Zapadnu Evropu, gde je nastavio revolucionarne aktivnosti.

1848. SAD i Meksiko ratifikovali sporazum potpisan u februaru 1848. posle poraza Meksikanaca u američko-meksičkom ratu. Za naknadu od 15 miliona dolara u sastav SAD ušle meksičke teritorije Novi Meksiko, Kalifornija, delovi Nevade, Jute, Arizone i Kolorada.

1876. Zbačen turski sultan Abdul Azis, na presto stupio njegov nećak sultan Murat V, koji je svrgnut nekoliko meseci kasnije i stavljen u doživotni pritvor u jednu carigradsku palatu.

1909. Rođen američki klarinetista i kompozitor Beni Gudmen, najpopularniji džez-muzičar tridesetih godina, nazvan "kralj svinga".

1912. Umro američki pilot i konstruktor aviona Vilbur Rajt, pionir avijacije koji je 1903. s bratom Orvilom izveo prvi let u istoriji vazduhoplovstva.

1913. U Londonu zaključen mirovni ugovor članica Balkanskog saveza, koji su činile Bugarska, Srbija, Crna Gora i Grčka, i Turske, kojim je okončan Prvi balkanski rat. Turska tim ugovorom izgubila sve balkanske posede, na evropskom tlu ostao joj samo Carigrad sa okolinom.

1918. Umro ruski filozof Georgij Valentinovič Plehanov. 1883. u Ženevi osnovao prvu rusku marksističku grupu "Oslobođenje rada" koja je početkom devedesetih sarađivala s Lenjinom. Plehanov se kasnije kritički odnosio prema taktici boljševika i, smatrajući da Rusija nije dovoljno sazrela za socijalizam, Oktobarsku revoluciju ocenio kao kobnu grešku.

1942. Britansko ratno vazduhoplovstvo uz 1.047 aviona bombardovalo nemački grad Keln u Drugom svetskom ratu.

1956. Jugoslovenska državno-partijska delegacija s Josipom Brozom Titom na čelu doputovala u SSSR, u prvu posetu posle smrti Staljina i raskida s Moskvom 1948.

1960. Umro ruski pisac Boris Leonidovič Pasternak, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1958. Najveći uspeh kod publike i književne kritike doneo mu roman "Doktor Živago", objavljen u inostranstvu, posle čega je izbačen iz ruskog Saveza pisaca. U SSSR "Doktor Živago" štampan 1988.

1961. Iz zasede ubijen dominikanski diktator Rafael Truhiljo.

1973. Zapadna Nemačka i Čehoslovačka postigle dogovor o normalizaciji odnosa posle 32-godišnjeg prekida.

1980. Papa Jovan Pavle II stigao u Pariz, u prvu posetu jednog pape Francuskoj od 1814.

1992. Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija usvojio rezoluciju 757 kojom su Srbiji i Crnoj Gori, zbog umešanosti u rat u Bosni, uvedene sankcije koje podrazumevaju potpunu ekonomsku blokadu i prekid svih naučnih, kulturnih i sportskih veza sa svetom.

1992. U Beogradu ispred Jugoslovenskog dramskog pozorišta nekoliko stotina dramskih umetnika jednosatnim ćutanjem izrazilo protest protiv rata na tlu bivše Jugoslavije i saosećanje sa svim žrtvama.

1994. Umro srpski nuklearni fizičar i hemičar Pavle Savić, profesor Beogradskog univerziteta, predsednik Srpske akademije nauka i umetnosti od 1971. do 1981. Doprineo razvijanju procesa nuklearne fisije.

1995. Rusija formalizovala odnose s NATO, ali ponovila upozorenje da bi širenje zapadnog vojnog saveza na istok Evrope moglo da podeli kontinent.

1998. U severnoj avganistanskoj provinciji Tahar u zemljotresu poginulo najmanje 3.000 ljudi.

1999. U vazdušnim udarima NATO na Jugoslaviju pogođen sanatorijum u Surdulici. Poginulo 20 osoba.

1999. Najmanje 54 osobe poginule u Minsku, u stampedu nekoliko hiljada mladih koji su posle završetka rok-koncerta jurnuli u ulaz stanice podzemne železnice da se sklone od iznenadnog pljuska.

2000. Vojna komanda na Fidžiju proglasila vanredno stanje da bi okončala krizu koju su izazvali pobunjenici držeći premijera i grupu Vladinih službenika kao taoce.

2001. Na poslednjem suđenju u Nemačkoj za zločine počinjene u Drugom svetskom ratu, bivši SS-oficir i nadzornik u koncentracionom logou "Terezijenštat", 89-godišnji Anton Malot osuđen na doživotni zatvor zbog ubistva tri i pokušaja ubistva četvrtog zatvorenika jevrejske nacionalnosti na svirep način.

Objavljeno u Na današnji dan

29. maj (29.5.) je 149. dan godine po gregorijanskom kalendaru (150. u prestupnoj godini).

Do kraja godine ima još 216 dana.

1868. - U Košutnjaku, u Beogradu u atentatu ubijen je knez Mihailo Obrenović.

1875. - Rođen je Svetozar Ćorović, srpski književnik (†1919.)

1929. - Prvi zvučni film u koloru „On with the show“ prikazan je u Njujorku.

1167. - Vojska udruženih italijanskih gradova Lombardijske lige porazila je u bici kod Lenjana trupe nemačkog cara Fridriha I Barbarose.

1453. - Pad Carigrada u turske ruke nakon duge opsade i pogibija Konstantina Dragaša, poslednjeg vizantijskog cara.

1453. - Umro je Konstantin XI Paleolog Dragaš, vizantijski car.

1500. - Portugalski moreplovac Bartolomeo Dijaz, koji je otkrio Rt dobre nade, utopio se u brodolomu na olujnom moru.

1829. - Umro je Hamfri Dejvi, engleski hemičar. (* 1778.)

1832. - Umro je Vukolaj Radonjić, poslednji crnogorski guvernadur.

1839. - Uspostavljeni diplomatski odnosi Srbije i Velike Britanije.

1868. - Rođen je Abdul Medžid II, turski sultan (†1944.)

1868. - U Košutnjaku, u Beogradu u atentatu ubijen je knez Mihailo Obrenović. Atentatori su uhapšeni, odmah osuđeni i streljani na Karaburmi. Za učešće u zaveri optužen je bivši knez Aleksandar Karađorđević.

1875. - Rođen je Svetozar Ćorović, srpski književnik (†1919.)

1894. - Rođen je Džozef fon Šternberg, američki filmski režiser austrijskog porekla.

1903. - Umro je Aleksandar Obrenović, kralj Srbije (* 1876.)

1903. - Umro je Milovan Pavlović, srpski general, ministar vojske. (* 1842.)

1914. - U sudaru britanskog putničkog broda „Carica Irske“ i norveškog teretnjaka „Storstat“ na reci Sent Lorens u Kanadi poginulo je najmanje 1.012 ljudi.

1917. - Rođen je Džon Ficdžerald Kenedi, američki državnik, predsednik SAD.(†1963.)

1929. - Prvi zvučni film u koloru „On with the show“ prikazan je u Njujorku.

1932. - Rođen je Dušan Poček, srpski glumac

1942. - Umro je Džon Barimor, američki filmski i pozorišni glumac.

1944. - Umro je Jan Čajak je bio znameniti slovački pisac i prevodilac

1953. - Novozelanđanin Edmund Hilari i Nepalac Tenzing Norgaj, osvojili su, prvi u svetu, Mont Everest, najviši planinski vrh na svetu.

1968. - Savet bezbednosti UN uveo sankcije Rodeziji zbog rasne dikriminacije režima Jana Smita.

1972. - Generalni sekretar Centralnog komiteta Komunističke partije i predsednik Prezidijuma Vrhovnog Sovjeta SSSR Leonid Brežnjev i predsednik SAD Ričard Nikson potpisali u Moskvi deklaraciju kojom je otvorena era boljih, miroljubivih odnosa dve svetske sile.

1975. - Rođen je Melani Braun, engleska pevačica, muzičarka, glumica i televizijska ličnost (Spajs Gerls).

1979. - Umrla je Meri Pikford, zvezda nemog filma.

1985. - Na stadionu „Hejsel“ u Briselu, u neredima pred finalni meč evropskog Kupa šampiona između italijanskog prvaka „Juventusa“ i engleskog „Liverpula“, poginulo je 39 i povređeno više od 400 ljudi, uglavnom italijanskih navijača.

1990. - Boris Jeljcin izabran za prvog predsednika Ruske Federacije. U decembru 1999. podneo je ostavku i imenovao premijera Vladimira Putina za vršioca dužnosti. Putin je 26. marta 2002. izabran za novog predsednika Rusije.

1991. - Fudbalski klub Crvena zvezda je u Bariju osvojio titulu prvaka Evrope.

1994. - Umro je Erih Honeker, komunistički lider i predsednik Istočne Nemačke.

1997. - Loran Kabila preuzeo je dužnost predsednika Demokratske Republike Kongo (bivši Zair), 12 dana nakon što su njegove snage, u sedmomesečnom građanskom ratu, porazile armiju lojalnu diktatoru Mobutuu Sese Sekou.

1999. - Hrvatska odbila zahtev Međunarodnog suda za ratne zločine u Hagu za pokretanje istrage o zločinima počinjenim nad srpskim civilima u operaciji „Oluja“ u avgustu 1955.

2000. - Umro je Đoko Jovanić, general JNA i narodni heroj. (* 1917.)

2001. - Četvorica sledbenika Osame Bin Ladena, šefa terorističke mreže Al-Kaida osuđena u Americi za planiranje ubistava Amerikanaca u inostranstvu i postavljanje bombi u dve američke ambasade u Africi.

2002. - U Velikoj Britaniji, crnac Pol Boteng imenovan za generalnog sekretara Trezora i on je prvi crnac u vladinom kabinetu koji je zauzeo visoki položaj.

2003. - Američki predsednik Džordž Buš povukao naredbe od pre 11 godina koje su omogućile uvođenje sankcija bivšoj Jugoslaviji. Na snazi su ostale sankcije koje se odnose na bivšeg jugoslovenskog predsednika Slobodana Miloševića i njegovu porodicu.

2003. - Umro je Momir Talić, načelnik Generalštaba Vojske Republike Srpske.

2010. - Umro je Denis Hoper, američki glumac i režiser. (*1936)

Objavljeno u Na današnji dan
ponedeljak, 28 maj 2018 00:00

28. maj - Dogodilo se na današnji dan

1522. Turci zauzeli utvrđen grad Knin i proglasili ga sedištem Ličkog sandžaka.

1660. U Osnabriku rodjen Džordž I, prvi britanski kralj iz Hanoverske dinastije. Tokom njegove vladavine od 1714. do smrti 1727. položaj premijera dobio ključnu ulogu u izvršnoj vlasti.

1738. Rođen francuski lekar Žozef Injas Gijotin, profesor anatomije. U vreme Francuske revolucije predložio izvršenje smrtne kazne spravom za odsecanje glave, koja bi skratila muke osuđeniku. Od 1792. ta sprava nosi njegovo ime.

1759. Rođen engleski državnik Vilijam Pit Mlađi, koji je 1783. postao najmlađi premijer u istoriji Velike Britanije. 1805. bio glavni organizator Treće evropske koalicije protiv Napoleona.

1812. Rusija i Turska potpisale mirovni ugovor u Bukureštu kojim je Rusija dobila Besarabiju, a Turskoj prepustila Vlašku i Moldaviju. Mir omogućio ruskom caru da vojne snage usmeri na Napoleona Bonapartu.

1834. U Kneževini Srbiji uveden srpski jezik kao služben u prepisci s turskim vlastima, koja je dotad vođena isključivo na turskom.

1843. Umro američki filolog i leksikograf Noa Vebster. 1806. objavio svoj prvi rečnik engleskog jezika, a 1828. rečnik koji i danas nosi njegovo ime.

1879. Rođen srpski matematičar, astronom i geofizičar Milutin Milanković, osnivač katedre nebeske mehanike na Beogradskom univerzitetu.

1884. Rođen češki državnik Eduard Beneš, osnivač moderne čehoslovačke države, predsednik od 1936. do 1938, kada je pred nemačkom okupacijom izbegao u London. Posle Drugog svetskog rata ponovo bio šef države do dolaska komunista na vlast 1948.

1934. Kanađanka Oliva Dion u Kalenderu u kanadskoj državi Ontario rodila pet devojčica, nazvanih "Dionove petorke", prve petorke u svetu za koje se zna da su preživele.

1937. Nevil Čemberlen posle povlačenja Stenlija Boldvina postao premijer Velike Britanije. Potpisnik Minhenskog sporazuma 1939, koji je omogućio Nemcima da okupiraju Čehoslovačku.

1937. Umro austrijski psiholog Alfred Adler, jedan od Frojdovih sledbenika. Od Frojda se odvojio 1912. osnivanjem pravca individualne psihologije.

1940. Belgijski kralj Leopold III u Drugom svetskom ratu potpisao kapitulaciju. Istog dana počela evakuacija poraženih savezničih snaga iz francuske luke Denkerk u Drugom svetskom ratu kojom je do 2. juna spaseno 224.585 britanskih i 112.546 francuskih i belgijskih vojnika.

1944. Umro srpski etnolog i folklorista Tihomir Đorđević, profesor Beogradskog univerziteta, član Srpske kraljevske akademije. Objavio oko 700 studija, putopisa, beležaka i komentara o srpskim narodnim običajima.

1961. Ukinut "Orijent-ekspres", voz koji je 78 godina saobraćao na liniji Pariz-Istanbul.

1971. SSSR lansirao kosmički brod u pravcu Marsa.

1972. U Parizu umro vojvoda od Vindzora, koji je kao engleski kralj Edvard VIII stupio na presto 1936. i iste godine abdicirao zbog ženidbe sa Amerikankom Volis Simpson.

1976. SSSR i SAD potpisali ugovor o ograničenju podzemnih nuklearnih proba.

1976. U redovan saobraćaj puštena železnička pruga Beograd-Bar, s prekidima građena 24 godine.

1982. Papa Jovan Pavle II stigao u Veliku Britaniju, u prvu posetu rimokatoličkog pape toj zemlji od 1531.

1986. Dva sovjetska kosmonauta izašla iz orbitalne stanice "Saljut 7" i provela oko četiri časa u "kosmičkoj šetnji".

1987. Devetnaestogodišnji Zapadni Nemac Matijas Rust preleteo sportskim avionom "cesna" od Helsinkija do Moskve i spustio se na centralni Crveni trg u glavnom gradu SSSR, prošavši neprimećeno kroz sovjetski vazdušni prostor.

1995. U zemljotresu na poluostrvu Sahalin poginulo najmanje 2.000 ljudi.

1995. Poginuo bosanski ministar inostranih poslova Irfan Ljubijankić kada je helikopter u kom se nalazio oboren raketom u blizini Bihaća.

1995. Na filmskom festivalu u Kanu jugoslovenski reditelj Emir Kusturica dobio "Zlatnu palmu" za film "Podzemlje". Deset godina ranije Kusturica dobio istu nagradu za film "Otac na službenom putu".

1997. Rusija i Ukrajina potpisale ugovor kojim je ruskoj Crnomorskoj floti omogućeno da 20 godina koristi pomorsku bazu u luci Sevastopolj na poluostrvu Krim.

1998. Izvršivši petu nuklearnu probu Pakistan zvanično postao nuklearna sila.

1999. Pošto je avijacija NATO pojačala napade na Jugoslaviju, jugoslovenski predsednik Slobodan Milošević, posle razgovora sa specijalnim predstavnikom ruskog predsednika Viktorom Černomirdinom, prihvatio uslove zapadnih zemalja za prekid bombardovanja.

2001. U Kairu održana prva Dečija konferencija afričkih nacija.

Objavljeno u Na današnji dan
nedelja, 27 maj 2018 00:00

27. maj - Dogodilo se na današnji dan

1358. Hrvatsko-ugarski kralj Ludovik I uručio gradu Dubrovniku Višegradsku povelju, kojom je Dubrovačka komuna dobila samoupravu, uz obavezu plaćanja godišnjeg danka i pružanja pomorske pomoći novom gospodaru.

1564. Umro švajcarski teolog francuskog porekla Žan Kalvin, vođa frakcije protestantizma u Ženevi, kalvinizma, koji je imao brojne pristalice u evropskim zemljama, posebno u Francuskoj, i izazvao velike društvene potrese. Njegovo delo "Temelji hrišćanstva" postalo priručnik protestantske teologije.

1679. Engleski parlament usvojio "Habeas Corpus Act", zakon koji štiti građane od nezakonitog hapšenja i utamničenja. Osnovni principi tog zakona kasnije ugrađeni u Istav SAD.

1703. Ruski car Petar Veliki osnovao novu prestonicu Rusije na ušću reke Neve u Baltičko more, Sankt Peterburg. Glavni grad Rusije bio do 1918.

1806. Francuska vojska ušla u Dubrovnik, čime je Dubrovačka Republika izgubila viševekovnu nezavisnost, mada je formalno ukinuta 31. januara 1908. kada je pripojena Kraljevini Italiji.

1840. Umro italijanski virtuoz na violini i kompozitor Nikolo Paganini, čijoj su veštini savremenici pridavali magične moći. Kao kompozitor se proslavio sa šest violinskih koncerata.

1860. Đuzepe Garibaldi, u pohodu za ujedinjenje Italije, zauzeo Palermo na Siciliji.

1868. U Mostaru rođen srpski pesnik Aleksa Šantić, autor antologijskih pesama "Ostajte ovdje", "Emina", "Veče na školju". Pripadao “Mostarskom krugu” oko književnog lista "Zora", koji je pokrenuo s Jovanom Dučićem i Svetozarom Ćorovićem.

1878. Rođena američka igračica irskog porekla Isidora Dankan, začetnik modernog baletskog pravca u kojem dominira slobodan igrački pokret. Poznata i po ljubavnoj romansi s ruskim pesnikom Sergejom Jesenjinom.

1905. U rusko-japanskom ratu ruska flota doživela težak poraz u bici kod Cušime, izgubivši 26 od 45 brodova.

1909. Rođen srpski istoričar umetnosti Svetozar Radojčić, profesor Filozofskog fakulteta u Skoplju i Beogradu, član Srpske akademije nauka i umetnosti.

1910. Umro nemački bakteriolog Robert Koh, jedan od osnivača bakteriologije, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1905. Bacil tuberkuloze otkrio 1882, izolovao i bacil antraksa i pronašao izazivača kolere.

1923. Rođen američki diplomata nemačkog porekla Hajnc Alfred Kizinger, poznat kao Henri Kisindžer, jedna od vodećih ličnosti u posleratnoj američkoj diplomatiji. Bio savetnik za nacionalnu bezbednost, državni sekretar, dobitnik Nobelove nagrade za mir 1973. Zaslužan za otopljavanje odnosa SAD i SSSR i Kine i za uspeh mirovnih pregovora s Vijetnamom.

1937. U San Francisku u saobraćaj oušten "Golden gejt", jedan od najvećih mostova na svetu.

1941. Britanska mornarica, uz pomoć avijacije, u Drugom svetskom ratu potopila nemački ratni brod "Bizmark". Poginulo oko 2.300 osoba.

1942. U okupiranoj Čehoslovačkoj smrtno ranjen šef Gestapoa Rajnhard Hajdrih. Njegova smrt 4. juna izazvala talas represalija protiv stanovništva u Češkoj i Moravskoj.

1960. U Turskoj vojnim udarom oborena vlada Adnana Menderesa. Vlast preuzeo Komitet nacionalnog jedinstva s generalom Kemalom Girselom na čelu.

1964. Umro indijski državnik Džavaharlal Nehru, prvi premijer nezavisne Indije i jedan od osnivača Pokreta nesvrstanih zemalja.

1988. Sirijske trupe ušle u južna predgrađa Bejruta i okončale tronedeljene ulične borbe rivalskih muslimanskih šiitskih milicija.

1992. U redu za hleb u centru Sarajeva od eksplozije granate poginulo 16 osoba, a 144 povređene.

1993. U eksploziji automobila-bombe ispred galerije Ufici u Firenci pet osoba poginulo, a kolekcija galerije ozbiljno oštećena.

1997. NATO i Rusija potpisali "Osnivački akt o međusobnoj saradnji", kojim je formiran zajednički Stalni savet NATO-Rusija, za konsultacije o evropskoj bezbednosti.

1997. Šefovi diplomatija Hrvatske i Jugoslavije Mate Granić i Milan Milutinović u Zagrebu potpisali konzularnu konvenciju kojom se uređuje status diplomatskih predstavništva.

1999. Medjunarodni sud za ratne zločine u Hagu optužio predsednika Jugoslavije Slobodana Miloševića i još četiri funkcionera Jugoslavije i Srbije za zločine protiv čovečnosti i ratne zločine na Kosovu.

2001. U Japanu održan prvi referendum na temu energetike. Stanovnici sela Kariva, u kojem se nalazi najveća nuklearna elektrana na svetu, izjasnili se protiv korišćenja recikliranog plutonijuma u njenim postrojenjima.

Objavljeno u Na današnji dan

604. Umro Sveti Avgustin, prvi kenterberijski nadbiskup i osnivač hrišćanske crkve u Engleskoj. Papa Grgur I poslao ga 596. s 40 “benediktinaca” da utemelji hrišćanstvo i poveže Englesku s Rimom. 597. osnovao Kenterberijsku nadbiskupiju.

735. Umro engleski istoričar i kaluđer Sveti Bid, autor prve istorije Engleske. Njegova "Crkvena istorija engleskog naroda", pisana na latinskom, najvažniji izvor anglosaksonske istorije između I i VI veka.

1521. Rimsko-nemački car Karlo V, kao izvršilac papske ekskomunikacije, doneo Vormski edikt kojim su Martin Luter, osnivač protestantizma u Nemačkoj, i njegovi sledbenici prognani iz zemlje.

1659. Aurangzeb, veliki mogul Indije, zvanično stupio na presto koji je uzurpirao zbacivši oca i smaknuvši braću.

1805. Napoleon Bonaparta u milanskoj katedrali krunisan za kralja Italije.
1822. Rođen francuski pisac Edmon Gonkur. Zaveštanjem, posle njegove smrti 1896. osnovana "Akademija Gonkur" koja od 1903. svake godine nagrađuje najbolji roman francuske literature.

1851. U Londonu počeo prvi moderni međunarodni šahovski turnir, koji je 15. jula, u konkurenciji 16 igrača, završen trijumfom nemačkog majstora Adolfa Andersena.

1865. Predajom generala Kirbija Smita u Šrevenportu kod Nju Orleansa u Luizijani prestao poslednji oružan otpor južnjačke vojske u Američkom građanskom ratu, mesec i po dana pošto je Konfederacija potpisala kapitulaciju.

1868. Obešen irski nacionalista Majkl Baret zbog bombaškog napada u Londonu. To je bilo poslednje javno smaknuće u Engleskoj.

1876. Umro češki istoričar i političar František Palacki, organizator i predsednik Sveslovenskog kongresa 1848. i jedan od osnivača Matice češke. Zastupao ideju austroslavizma i zalagao se za federativno preuređenje Austro-Ugarske.

1896. Nikola II Romanov krunisan za cara Rusije.

1912. Rođen mađarski političar Janoš Kadar, lider mađarskih komunista i predsednik Vlade 1956. posle antisovjetskih demonstracija i oružane pobune u Mađarskoj ugušene intervencijom sovjetskih trupa.

1923. Održana prva motociklistička trka "24 casa Le Mana".

1942. U Londonu potpisan britansko-sovjetski ugovor o punoj saradnji dve zemlje u Drugom svetskom ratu i posle okončanja rata.

1955. U Beograd doputovala delegacija Sovjetskog Saveza na čelu s prvim sekretarem CK KPSS Nikitom Hruščovim. To je bila prva zvanična poseta, posle 1948, predstavnika SSSR Jugoslaviji. Na kraju razgovora potpisana Beogradska deklaracija, kojom su normalizovani međudržavni odnosi.

1966. Britanska Gijana postala nezavisna država u okviru Britanskog komonvelta.

1972. U Moskvi potpisan prvi sporazum SSSR i SAD o ograničenju strategijskog nuklearnog naoružanja, SALT 1.

1976. Umro nemački filozof Martin Hajdeger, jedan od najuticajnijih filozofa XX veka, profesor univerziteta u Frajburgu.

1978. Umrla ruska balerina Tamara Platonovna Karsavina, uz Anu Pavlovu i Vaclava Nižinskog jedna od najvećih zvezda Ruskog baleta Sergeja Đagiljeva.

1991. Zvijad Gamsahurdija izabran za predsednika Gruzije.

1991. Austrijski putnički avion "boing 767", kompanije bivšeg automobilskog asa Nikija Laude, pao na oko 160 kilometara severno od Bangkoka. Poginulo svih 223 putnika i članova posade. Medju poginulima bila i tri Jugoslovena.

1997. Australijski premijer Džon Hauard izvinio se desetinama hiljada Aboridžina koji su u prošlosti, zbog sprovođenja politike asimilacije, na silu uzeti od svojih roditelja.

1998. Uprkos protivljenju profesora i studenata Skupština Srbije usvojila Zakon o univerzitetu kojim je Vlada Srbije ovlašćena da postavlja rektora, dekane, univerzitetske i fakultetske upravne i nadzorne odbore. Policija brutalno rasterala studente i profesore koji su zbog toga protestovali ispred zgrade Skupštine. U naredne dve godine 180 profesora napustilo Beogradski univerzitet.

2001. Organizaciju afričkog jedinstva posle 38 godina postojanja zamenila Afrička unija. Promena izvršena u cilju političke i ekonomske integracije 53 afričke države-članice, a po ugledu na Evropsku uniju.

Objavljeno u Na današnji dan

1787. Pod predsedništvom Džordža Vašingtona u Filadelfiji počela rad Ustavna konvencija. Nacrt Ustava SAD usvojen 17. septembra, posle gotovo četiri meseca rasprave.

1803. Rođen američki pesnik, esejist i duhovni vođa transcendentalista Ralf Valdo Emerson.

1810. U Rio de la Plati u Argentini počela pobuna protiv španskog kolonijalnog režima, a vlast preuzela privremena Vlada. Taj dan se proslavlja kao Dan nezavisnosti Argentine, mada je nezavisnost formalno proglašena u julu 1816.

1840. U Srbiji juveden javni poštanski saobraćaj otvaranjem prve pošte u Beogradu, u zgradi na Kalemegdanu. Pošta iz Beograda u druga mesta u zemlji otpremana sredom i subotom.

1856. Rođen francuski maršal Franše Depere, komandant savezničkih snaga na Solunskom frontu u Prvom svetskom ratu i počasni vojvoda srpske vojske.

1879. Rođen  Vilijam Maksvel, lord Biverbruk, britanski političar i novinski magnat. Bio član britanske vlade za vreme dva svetska rata i vlasnik "Dejli ekspresa" i "Sandej ekspresa".

1889. Rođen ruski inženjer avijacije Igor Ivanovič Sikorski. Napravio helikopter i avion s više motora.

1892. Rođen bivši predsednik SFRJ Josip Broz Tito. Za vreme njegove vladavine 25. maj slavljen kao Dan mladosti. Prema nekim podacima, on je rođen 7. maja.

1895. Britanski pisac Oskar Vajld osuđen na dve godine robije zbog homoseksualizma.

1911. Predsednik Meksika Porfirio Dijas podneo ostavku posle pobede revolucionarnih snaga nad trupama Vlade u građanskom ratu.

1915. Završena bitka za grad Ipr u Belgiji u Prvom svetskom ratu, u kojoj je bilo 105.000 poginulih i ranjenih, a tokom koje su Nemci prvi put upotrebili otrovni gas koji je po tom gradu dobio naziv iperit.

1922. Rođen Enriko Berlinguer, lider italijanskih komunista od 1972. do smrti 1984, zastupnik "evrokomunizma" i "istorijskog kompromisa".

1923. Velika Britanija priznala nezavisnost Transjordanije pod emirom Abdulahom. Istog dana 1946. novim sporazumom priznat suverenitet te bliskoistočne države nazvane Jordan, sa Abdulahom kao kraljem.

1929. U Narodnom pozorištu u Beogradu izvedena premijera "Gospođe ministarke" Branislava Nušića. Reditelj bio Vitomir Bogić, a scenograf Ananije Verbicki. Naslovnu ulogu tumačila Žanka Stokić, kojoj je Nušić unapred namenio ulogu.

1944. Nemci u Drugom svetskom ratu počeli vazdušni desant na Drvar, u Bosni, gde je bio smešten Vrhovni štab jugoslovenskih partizana.

1960. Tokom kinesko-nepalskih prepirki oko granice na Mont Everestu Kinezi stigli na severnu stranu vrha i postavili kinesku zastavu i bistu Mao Cedunga.

1961. Britanski advokat Piter Benenson u Londonu osnovao organizaciju za zaštitu ljudska prava “Amnesti internešenel”.

1963. Samit afričkih država u Adis Abebi okončan sporazumom o osnivanju Organizacije afričkog jedinstva.

1969. U Sudanu državnim udarom vlast preuzeo pukovnik Džafar Mohamed al-Nimeiri.

1979. Po poletanju sa čikaškog aerodroma srušio se američki avion "DC-10" pošto mu je prethodno otpao jedan motor. Poginulo svih 273 putnika i članova posade.

1983. U požarima koji su zahvatili tri broda na reci Nil u južnom Egiptu poginulo više od 300 ljudi.

1991. Završena dvodnevna akcija tokom koje su Izraelci "vazdušnim mostom" prebacili 15.000 etiopskih Jevreja iz Adis Abebe u Izrael.

1992. Oskar Luiđi Skalfaro postao predsednik Italije.

1993. Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija usvojio rezoluciju 827 o osnivanju Međunarodnog suda za ratne zločine počinjene na tlu SFRJ, sa sedištem u Hagu. To je bio prvi takav sud posle sudova u Nirnbergu i Tokiju. 1994. osnovan i Međunarodni krivični sud za Ruandu, sa sedištem u tanzanijskom gradu Aruši.

1994. Ruski književnik Aleksandar Solženjicin vratio se u Rusiju posle 20 godina izgnanstva.

1995. Avijacija NATO, u ratu u BiH, bombardovala skladište municije bosanskih Srba kod Pala. Srbi odgovorili uzimanjem za taoce 377 pripadnika mirovnih snaga UN. Poslednji taoci pušteni 18. juna.

1995. U eksploziji granate na centralnom trgu u Tuzli 71 osoba poginula, a 108 ih povređeno.

1996. Bivši bugarski car Simeon II vratio se u zemlju posle 50 godina egzila.

1997. Vojnim udarom zbačena civilna vlada u Sijera Leoneu, a predsednik Ahmad Tedžan Kabah prinuđen da napusti zemlju.

2000. U 100. godini umro češki pozorišni i filmski glumac Fransis Lederer. Nemački film "Pandorina kutija" jedan od najpoznatijih filmova u kojima je glumio.

2001. Deset godina po raspadu SFRJ, predstavnici novonastalih država u Beču parafirali Sporazum o podeli imovine bivše zajedničke zemlje.

2001. Amerikanac Erik Vajhenmajer prva slepa osoba koja je osvojila Mont Everst, na koji se popeo sa Šermanom Bulom, 64-godišnjim lekarem, koji je tako postao najstarija osoba koja je osvojila taj vrh.

2001. Umro kubanski fotograf Alberto Korda, poznat po fotografijama južnoameričkog gerilskog vođe Ernesta Če Gevare.

Objavljeno u Na današnji dan
četvrtak, 24 maj 2018 00:00

24. maj - Dogodilo se na današnji dan

1543 - Umro je poljski astronom Nikola Kopernik, tvorac heliocentričnog sistema i osnivač moderne astronomije, autor dela "Kruženje nebeskih tela". Svojim naučnim delom, koje predstavlja jednu od najvećih prekretnica u istoriji nauke, stvorio je osnov za velika otkrića Johanesa Keplera (Johannes) i Isaka Njutna (Isaac Newton.

1544 - Rođen je engleski lekar i fizičar Vilijam Gilbert (William), istraživač magnetizma i elektriciteta. Dokazao je da je Zemlja veliki loptasti magnet i da se igla na kompasu ne upravlja prema nebu, kako se do tada verovalo, nego prema magnetnim polovima planete.

1686 - Rođen je nemački fizičar Gabrijel Danijel Farenhajt (Gabriel Daniel Fahrenheit), koji je 1726. izradio prvi termometar sa živom i napravio skalu za merenje temperature od 180 stepeni, nazvanu njegovim imenom.

1743 - Rođen je francuski lekar i novinar Žan Pol Mara (Jean Paul Marat), jedan od glavnih vođa Francuske revolucije, predvodnik montanjara i jedan od organizatora ustanka u maju 1793. kojim je bila zbačena vladavina žirondinaca. U julu iste godine ubila ga je Šarlot Kordej (Ćarlotte Corday), koja je četiri dana kasnije giljotinirana.

1819 - Rođena je britanska princeza Aleksandrina Viktorija (Alexandrina Victoria), kraljica Viktorija I od 1837. do 1901. Tokom njene duge vladavine Britanija je doživela privredni i kulturni uspon i postala je kolonijalna sila.

1822 - Trupe pod komandom Antonija Hosea de Sukrea (Antonio Jose, Sucre) su potukle Špance u bici kod Pićinće, a Ekvador je postigao nezavisnost od Španije.

1844 - Pronalazač telegrafa Semjuel Morze (Samuel Morse) poslao je prvu telegrafsku poruku na udaljenost od 65 kilometara (iz Vašingtona u Baltimor) koja je glasila: "Šta je to Bog uradio?"

1883 - Otvoren je Bruklinski most koji je povezao Menhetn sa Bruklinom u Njujorku.

1899 - Rođen je srpski arhitekta Branislav Kojić, profesor Beogradskog univerziteta, član Srpske akademije nauka i umetnosti, projektant Umetničkog paviljona na Kalemegdanu.

1926 - Otvorena je Univerzitetska biblioteka u Beogradu. Prvazgrada u Srbiji napravljena namenski za biblioteku, izgrađena je uz pomoć Karnegijeve zadužbine. Naziv Univerzitetska biblioteka "Svetozar Marković" dobila je 1946.

1941 - Nemački ratni brod "Bizmark" potopio je u Drugom svetskom ratu britansku krstaricu "Hud". Od 1.422 mornara samo trojica su preživeli.

1941 - Rođen je američki pevač i kompozitor Robert Cimerman (Zimmerman), poznat kao Bob Dilan (Dylan), jedan od najpopularnijih muzičara 20. veka.

1964 - U tuči na fudbalskoj utakmici u prestonici Perua, Limi, izazvanoj odlukom sudije da poništi gol domaće ekipe, poginulo je više od 300 ljudi.

1968 - Tokom studentskih demonstracija u Francuskoj predsednik De Gol (Gaulle) predložio je referendum; pobunjeni studenti zapalili su Parisku berzu.

1974 - Umro je popularni američki džez pijanista, kompozitor i šef orkestra Edvard Kenedi Đuk Elington (Edward Kennedy Duke Ellington). Svetsku slavu stekao je posle Drugog svetskog rata nastupajući sa svojim orkestrom širom sveta.

1981 - Predsednik Ekvadora Haime Roldos Agilera (Jaime, Aguilera) i još sedam ljudi poginulo je kada je u avionu eksplodirala podmetnuta bomba.

1982 - U iransko-iračkom ratu, iranske trupe povratile su Koramšar koji su Iračani držali 20 meseci.

1992 - Kandidat konzervativaca Tomas Klestl (Thomas Klestil) izabran je za predsednika Austrije namesto Kurta Valdhajma (Waldheim).

1992 - Kosovski Albanci održali su prve paralelne opšte izbore. Vlasti u Srbiji su te izbore proglasile nelegalnim, ali ih nisu ometale.

1993 - Eritreja je stekla nezavisnost od Etiopije posle 30 godina građanskog rata. 1993 - Na Tibetu su izbile žestoke demonstracije protiv kineskih vlasti.

1994 - U jurnjavi muslimanskih hodočasnika u Meki u Saudijskoj Arabiji poginulo je 270 ljudi.

1995 - Umro je engleski državnik i publicista Džejms Harold Vilson (James, Wilson), vođa Laburističke stranke, premijer Velike Britanije (1964-1970, 1974-76).

2000 - Izrael je, posle 22 godine povukao svoje trupe iz okupacione zone od 15 kilometara u graničnom području sa Libanom. Mirovne trupe UN ušle su u to područje 28. jula.

2000 - Hrvatska je postala 26. članica programa NATO "Partnerstvo za mir".

2001 - Dvadeset troje ljudi je poginulo i više od 300 povređeno kada se urušila svadbena sala u Jerusalimu. To je najveća civilna tragedija u Izraelu u protekle 53 godine.

2002 - Predsednici Amerike i Rusije, Džordž Buš (George W.Bush) i Vladimir Putin, potpisali su ugovor o smanjenju svog nuklearnog oružja za dve trećine u narednih deset godina.

2004 - Đaci iz Kragujevca, gimnazijalci, doputovali su u Sarajevo (BiH) u prvu ekskurziju posle 14 godina.

Objavljeno u Na današnji dan
Strana 1 od 13

Ostavite vaš komentar i ovde...

Još vesti iz kategorije...

Newsletter

Prijavite se na Newsletter i dobijajte najnovije vesti u vaš inbox
Top