subota, 18 avgust 2018 00:00

18. avgust - Dogodilo se na današnji dan

1649. Turski sultan Ibrahim smenjen i ubijen. Nasledio ga Muhamed IV.

1708. Britanci zauzeli Sardiniju.

1805. Srbi su na brdu Ivankovac kod Ćuprije, u jednoj od najvećih bitaka tokom Prvog srpskog ustanka, prvi put potukli tursku vojsku.

1812. Napoleon Bonaparta u bici kod Smolenska porazio rusku vojsku i nastavio da napreduje prema Moskvi.

1830. Rođen Franc Jozef I, austrijski car od 1848, a od 1867. car Austro-Ugarske monarhije do smrti, u septembru 1916. 1878. okupirao, a potom anektirao Bosnu i Hercegovinu. Atentat na njegovog bratanca, nadvojvodu Franca Ferdinanda, u Sarajevu 1914. iskoristio kao povod da objavi rat Srbiji.

1831. Rođen srpski kompozitor, pijanista i horovođa Kornelije Stanković, poznat po zapisima i harmonizacijama srpskog crkvenog pojanja, koje je dotad bilo sačuvano samo usmenom tradicijom. Objavio šest svezaka "Srpskih narodnih pesama", koje je harmonizovao za hor, za glas i klavir, ili samo za klavir.

1850. Umro francuski pisac Onore de Balzak, čije se opsežno delo "Ljudska komedija" smatra svojevrsnim dokumentom francuskog društva u prelomnim godinama njegove istorije.

1870. U najvećoj bici u Francusko-pruskom ratu Prusi kod Gravelota pobedili Francuze i naneli im teške gubitke.

1872. Umro srpski pisac Petar Preradović, uz Vraza i Mažuranića najveći pesnik ilirskog pokreta u Hrvatskoj.

1896. Francuska okupirala Madagaskar i proglasila ga kolonijom. Madagaskar nezavisnost stekao 1960.

1897. Rođen crnogorski slikar Milo Milunović, član Srpske akademije nauka i umetnosti, jedan od osnivača i prvih predavača na Akademiji likovnih umetnosti u Beogradu. Posle Drugog svetskog rata osnovao Umetničku školu u Cetinju.

1914. Nemačka objavila rat Rusiji.

1914. Presednik SAD Vudro Vilson objavio neutralnost SAD u Prvom svetskom ratu.

1933. Rođen američki filmski režiser poljskog porekla Roman Polanski, dobitnik "Oskara" za film "Kineska četvrt". Proslavio se filmom "Nož u vodi" posle čega je otišao iz Poljske u SAD i postao jedan od najpoznatijih režisera.

1948. U Beogradu potpisana Dunavska konvencija, kojom je dogovoreno da u upravljanju Dunavom i njegovom plovidbom učestvuju samo priobalne zemlje. Osnovana i Dunavska komisija, sa sedištem u Budimpešti.

1954. Džejms Vilkins postao prvi crnac u američkoj istoriji koji je učestvovao u zasedanju Vlade SAD. Sednici prisustvovao kao pomoćnik ministra rada, jer su ministar i njegov zamenik bili odsutni.

1960. U Ilinoisu u SAD na tržište plasirana prva oralna pilula za kontracepciju, "Enovid 10".

1964. Sportistima Južne Afrike zabranjeno da učestvuju na Olimpijskim igrama zbog politike aparthejda u toj zemlji.

1990. Jugoslavija treći put postala svetski prvak u košarci na 11. Svetskom šampionatu u Argentini. Prvi put osvojila titulu 1970. u Ljubljani, a drugi put 1978. u Manili.

1993. SAD optužile Sudan da podržava međunarodni terorizam i isključile tu zemlju iz najvećeg broja programa američke pomoći.

1999. U Tel Avivu u 56. godini umro vodeći izraelski dramski pisac Hanoh Levin.

2000. Indijansko pleme za koje se verovalo da je nestalo pre 80 godina locirano u džunglama amazonske države Akra u Brazilu.

2001. U velikim požarima posle višenedeljne suše u državi Vašington izgorelo više od 37.200 hektara u istočnom delu zemlje.

Objavljeno u Na današnji dan

1552. U Beogradu štampana prva knjiga ćirilicom, poznata kao "Beogradsko četvorojevanđelje". Knjigu, koja predstavlja dragocen izvor za upoznavanje prilika u Beogradu sredinom XVI veka, štampao Trojan Gundulić, član dubrovačke kolonije u Beogradu.

1585. Španske trupe pod komandom vojvode od Parme zauzele Antverpen u holandskom ratu za oslobođenje od španske vlasti, posle četrnaestomesečne opsade.

1629. Rođen Jan Sobjeski, poljski kralj, nacionalni heroj koji se uspešno borio protiv Švedske, Turske, Tatara i Kozaka. Slavljen kao spasilac Evrope kada je 1683. oslobodio Beč turske opsade i time sprečio prodor Turske u srednju Evropu.

1743. Mirom u Abou, kojim je Rusiji pripao južni deo Finske, okončan rusko-švedski rat.

1753. Rođen češki slavista Jozef Dobrovski, najznačajnija ličnost češkog narodnog preporoda, autor gramatike češkog jezika i "Udžbenika staroslavenskog jezika", prve naučne gramatike staroslavenskih jezika.

1786. Rođen američki nacionalni junak i političar Dejvi Kroket, član Kongresa SAD od 1827. do 1831. i od 1833. do 1835. Poginuo u martu 1836. braneći tvrđavu "Alamo" od Meksikanaca.

1786. U Potsdamu umro pruski kralj Fridrih II Veliki, koji je tokom vladavine od 1740. do smrti stvorio od Pruske evropsku silu. Nasledio ga Fridrih Vilhelm II.

1850. Danska Velikoj Britaniji prodala sva utvrđenja i vlasnička prava nad Zlatnom obalom u Africi.

1879. Osnovana Francuska kompanija za izgradnju Panamskog kanala, na čelu s Ferdinandom de Lesepsom. Kompanija bankrotirala 1889, izazvavši veliki politički skandal u Francuskoj, a gradnju kanala nastavile SAD, pošto su 1902. otkupile francusku koncesiju, dotad izvršene radove i znatan deo opreme za 40 miliona dolara i osnovale Zonu Panamskog kanala.

1887. Rođen Karlo I, poslednji austrijski car i ugarsko-hrvatski kralj, naslednik Franca Jozefa I. Posle neuspelih pokušaja da tokom Prvog svetskog rata sklopi separatan mir i monarhiju reformiše u federalnu državu, bio prinuđen da se odrekne prestola i emigrira u Švajcarsku.

1896. Džorž Karmak otkrio zlato u pritoci reke Klondajk u Kanadi, izazvavši jednu od najmasovnjih "zlatnih groznica".

1908. Umro srpski pisac Radoje Domanović, majstor političke satire, koja u njegovim najboljim pripovetkama doseže nivo univerzalne kritike ljudske naravi i društvenih institucija.

1941. Nemci u Drugom svetskom ratu na Terazijama u centru Beograda obesili tela pet srpskih rodoljuba.

1943. Savezničke snage uspostavile, u Drugom svetskom ratu, kontrolu na Siciliji.

1945. Vođa indonežanske borbe za nezavisnost Ahmed Sukarno proglasio nezavisnost Indonezije od Holandije i osnivanje jedinstvene Republike Indonezije. Holandija priznala suverenitet Indonezije tek 1949, posle četvorogodišnjeg indonežansko-holandskog rata.

1960. Afrička država Gabon stekla nezavisnost od Francuske.

1962. Čuvari Berlinskog zida ranili 18-godišnjeg Petera Fehtera kada je pokušao da pobegne preko Berlinskog zida i pustili ga da na msrt iskrvari. Taj slučaj postao simbol tragedije do koje je dovelo podizanje zida između Istočne i Zapadne Nemačke, a dva čuvara optužena u julu 1996. za ubistvo bez predumišljaja.

1976. U zemljotresu koji je izazvao ogromne talase, na filipinskom ostrvu Mindanao poginulo oko 8.000 ljudi.

1985. U eksploziji automobila-bombe u hrišćanskom delu Bejruta poginulo 60 i povređeno 100 ljudi.

1987. Nemački ratni zločinac Rudolf Hes, zamenik Adolfa Hitlera, izvršio samoubistvo u 93. godini u berlinskom zatvoru "Špandau", u kojem je izdržavao kaznu doživotne robije na koju je osuđen u Nirnberškom procesu 1946.

1988. Od eksplozije bombe podmetnute u vojni avion poginuo pakistanski diktator, general Mohamed Zija ul Hak. S predsednikom Pakistana poginuo i ambasador SAD u Islamabadu Arnold Rafel.

1990. Posle najave Srpskog nacionalnog veća da će raspisati referendum o autonomiji Srba u Hrvatskoj, specijalne snage hrvatske policije napale policijske stanice u srpskim opštinama Obrovac i Benkovac. Srbi odgovorili podizanjem barikada na saobraćajnicama, čime je počela pobuna Srba u Kninskoj krajini.

1996. S kosmodroma u Bajkonuru poletela Klaudija Andre Dešaj, prva Francuskinja u svemiru. Provela 16 dana u naučnoj misiji na ruskoj svemirskoj orbitalnoj stanici "Mir".

1999. U najtežoj prirodnoj katastrofi u istoriji Turske, u zemljotresu sa epicentrom kod grada Izmit, 150 kilometara zapadno od Istanbula, poginulo više od 30.000 ljudi.

2001. Nezadovoljna radom Vlade Srbije, Demokratska stranka Srbije donela odluku da povuče svoje predstavnike iz Vlade. To je bio početak ozbiljne krize u Demokratskoj opoziciji Srbije, koja je izbornom pobedom u septembru 2000. srušila desetogodišnji režim Slobodana Miloševića.

Objavljeno u Na današnji dan
četvrtak, 16 avgust 2018 00:00

16. avgust - Dogodilo se na današnji dan

1717. U bici kod Beograda, u austrijsko-turskom ratu, u kojoj se na strani Austrijanaca borilo i 6.000 Srba iz Vojvodine, princ Eugen Savojski potukao tursku vojsku i zauzeo Beograd. Požarevačkim mirom, koji je usledio 1718, Austriji pripali severna Srbija, Banat i severna Bosna. Beograd je ostao pod austrijskom vlašću do 1739, kada su ga ponovo preuzeli Turci.

1819. U talasu protesta engleskih radnika i pripadnika srednje klase, koji su tražili parlamentarne i druge reforme, u Mančesteru ubijeno više ljudi, a nekoliko stotina povređeno, kada su Vladine trupe poslate da razbiju protestni miting.

1832. Rođen nemački psiholog, filozof i lingvista Vilhelm Vunt, osnivač eksperimentalne psihologije.

1845. Rođen francuski fizičar Gabrijel Lipman, dobitnik Nobelove nagrade za fiziku 1908. Izumeo proces fotografisanja u prirodnim bojama, konstruisao kapilarni elektrometar i zasnovao princip o održanju elektriciteta.

1858. Predsednik SAD Džejms Bjukenen i britanska kraljica Viktorija telegrafom razmenili čestitke povodom puštanja u rad prekookeanskog telegrafskog kabla. To su bile prve poruke poslate telegrafom preko okeana.

1913. U Poljskoj rođen izraelski državnik Menahem Begin, jedan od osnivača partije Likud. Kao premijer Izraela potpisao prvi mirovni ugovor sa Egiptom 1977, a 1978. dobio Nobelovu nagradu za mir, koju je podelio sa egipatskim predsednikom Anvarom el Sadatom.

1919. Obrazovana Vlada Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca pod predsedništvom Ljube Davidovića, sastavljena od predstavnika Demokratske stranke i Socijaldemokratske partije.

1921. Umro kralj Petar I Karađorđević, kralj Srbije od 1903. do 1918. i potom Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Sahranjen u porodičnoj grobnici na Oplencu. Nasledio ga sin Aleksandar I.

1949. Umrla američka novinarka Margaret Mičel, autor romana "Prohujalo s vihorom", koji je godinama bio bestseler i po kojem je snimljen film.

1953. U Iranu pokušan državni udar, a šah Mohamed Reza Pahlavi pobegao iz zemlje. Posle tri dana premijer Mohamed Mosadek srušen, a šah se vratio na presto uz angloameričku pomoć.

1956. Umro američki filmski glumac mađarskog porekla Bela Blaško, poznat kao Bela Lugoši, tumač niza uloga Drakule u filmovima strave. Sahranjen u Drakulinom ogrtaču.

1958. Rođena američka pevačica i glumica Madona Luiz Veronika Čikone, poznata kao Madona.

1960. Kipar stekao nezavisnost, a arhiepiskop Makarios postao prvi predsednik Republike.

1973. Umro američki mikrobiolog, poreklom ukrajinski Jevrejin, Selman Ejbraham Vaksman, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1952. za pronalazak streptomicina.

1974. Stupio na snagu prekid vatre, postignut posredstvom Ujedinjenih nacija, između kiparskih Grka i turskih snaga koje su 20. jula izvršile desant na severni deo ostrva. Jedna trećina Kipra ostala pod turskom vlašću.

1977. U Memfisu u 42. godini umro američki muzičar Elvis Aron Prisli, "kralj roka". Prodao više od 150 miliona ploča i igrao u dvadesetak filmova.

1984. Umro srpski pisac Dušan Radović, urednik dečijih redakcija Radija i Televizije Beograd i autor popularne emisije Studija B "Beograde, dobro jutro". Njegovom zaslugom obnovljen dečiji list "Poletarac".

1994. Uprkos optužbi za teške izborne prevare, Hoakin Balager sedmi put stupio na dužnost predsednika Dominikanske Republike.

1995. Stupio na snagu mirovni sporazum u Čečeniji poišto su manje grupe čečenskih pobunjenika predale oružje, a ruske trupe počele povlačenje sa linije fronta.

1995. Stanovnici Bermuda na referendumu glasali da ostanu britanska kolonija.

1997. Nemačka policija uhapsila oko 220 osoba, učesnika demonstracija koje su širom Nemačke organizovali neonacisti povodom 10-godišnjice smrti nacističkog lidera Rudolfa Hesa.

1999. SAD otvorile konzulat u bivšem Sajgonu, 25 godina posle dramatične evakuacije Ambasade SAD u tom gradu, po završetku Vijetnamskog rata.

2000. Radikalni Talibani u Avganistanu zatvorili pekare siromašnih udovica, objašnjavjući taj potez doslednom primenom islama koji zabranjuje ženama da rade.

2003. U pismu Savetu bezbednosti UN Libija zvanično priznala odgovornost za teroristicki napad iznad škotskog mesta Lokerbi 1998, a u kojem je poginulo 270 osoba. To priznanje je bilo uslov za ukidanje sankcija Libiji koje je SB uveo posle tog napada.

2003. U Saudijskoj Arabiji, u egzilu, umro bivši ugandski diktator Idi Amin Dada. Za vreme njegove osmogodišnje diktature masakrirano oko 400.000 civila, mahom iz manjinskih etničkih zajednica, a optuživan i za kanibalizam.

Objavljeno u Na današnji dan

1057 - Ubijen je škotski kralj Magbet, koji je 17 godina ranije osvojio presto ubivši tadašnjeg škotskog kralja Dankana. Magbetova vladavina inspirisala je Šekspira da napiše jednu od svojih najpoznatijih drama.

1534 - Španski monah Ignasio Lojola osnovao je u Parizu rimokatolički jezuitski red, kojeg je papa Pavle III priznao šest godina kasnije.

1688 - Rodjen je pruski kralj Fridrih Vilhelm, koji je tokom vladavine (1713-40) centralizovao administraciju i formirao jaku i disciplinovanu vojsku, pa se smatra utemeljivačem pruskog militarizma.

1769 - U Ajačiju, na Korzici, rodjen je francuski vojskovodja i car Napoleon Bonaparta, čiji su ratni uspesi omogućili političku i ekonomsku prevlast Francuske nad većim delom Evrope. Nakon poraza kod Vaterloa 1815. prognan je na ostrvo Sveta Jelena u Atlantskom okeanu gde je umro 1821.

1771 - Rodjen je škotski pisac Volter Skot, autor istorijskih romana "Rob Roj", "Ajvanho", "Veverli". Skupljao je i narodne pesme i pisao epove iz istorije Škotske. Izdao je u engleskom prevodu i srpsku narodnu pesmu "Hasanaginica".

1834 - Britanski parlament usvojio je zakon o kolonizaciji Južne Australije.

1843 - U Kopenhagenu je otvoren čuveni Tivoli park.

1888 - Rodjen je engleski pukovnik Tomas Edvard Lorens, arheolog, istraživač, pisac i ratnik. Postao je poznat kao "Lorens od Arabije", kada je u Prvom svetskom ratu (1917-18) poveo Arape u rat protiv Turske.

1914 - Prolaskom broda "Ankon" otvoren je Panamski kanal, prokop dug 81,6 kilometara, koji u najužem delu srednje Amerike spaja Atlantski i Tihi okean. Kanal je zvanično otvoren tek u julu 1920.

1916 - U Bici na Somi u Prvom svetskom ratu prvi put je upotrebljen britanski tenk poznat kao "Veliki Bili".

1918 - SAD su prekinule diplomatske odnose sa Rusijom, nakon uspostavljanja boljševičke vlasti.

1944 - Iskrcavanjem savezničkih trupa u južnoj Francuskoj u Drugom svetskom ratu počela je operacija "Dragon", čime je otvoren drugi front nakon iskrcavanja saveznika u Normandiji u junu.

1945 - Koreja je oslobodjena od japanske kolonijalne vlasti nakon kapitulacije Japana u Drugom svetskom ratu. Poluostrvo je zatim podeljeno na komunistički sever i kapitalistički jug.

1947 - Stupio je na snagu akt o nezavisnosti Britanske Indije kojim su, posle 180 godina kolonijalne vladavine Velike Britanije, formirane Indijska Unija i Pakistan.

1948 - Južna Koreja je postala nezavisna država pod nazivom Republika Koreja, a za predsednika je izabran Singman Ri.

1950 - U zemljotresu u severoistočnoj indijskoj državi Asam poginulo je više od hiljadu ljudi.

1960 - Proglašena je nezavisnost afričke države Kongo-Brazavil, koji je od 1886. bio francuska kolonija pod nazivom Srednji Kongo.

1962 - Probijen je drumski tunel ispod Mon Blana, kojim je francuski grad Šamoni povezan sa italijanskom dolinom Aoste.

1965 - Koncert Bitlsa u Njujorku okupio je 55.600 ljudi, čime je postavljen svetski rekord u broju posetilaca i zaradi na pop koncertu.

1971 - Bahrein je stekao nezavisnost nakon 150 godina britanske kolonijalne vlasti.

1975 - U vojnom puču je ubijen predsednik Bangladeša šeik Mudžibur Rahman, prvi premijer nakon sticanja nezavisnosti u januaru 1972.

1990 - Predsednik Mihail Sergejevič Gorbačov vratio je sovjetsko državljanstvo Aleksandru Solženjicinu, dobitniku Nobelove nagrade za književnost, koji je 1974. pod pritiskom vlasti prinudjen da emigrira na Zapad.

1994 - U Sudanu je uhapšen i izručen Francuskoj jedan od najpoznatijih svetskih terorista Iljič Ramires Sančes, poznat kao "Karlos Šakal".

1995 - Japan je, 50 godina nakon završetka Drugog svetskog rata, prvi put jasno izrazio žaljenje zbog ratnih akcija u regionu.

1996 - Nakon četiri godine ponovo je otvoren sarajevski aerodrom za komercijalne letove. Na aerodrom su tokom rata u Bosni (1992-95) sletali samo službeni avioni i avioni sa humanitarnom pomoći.

1998 - U jednom od najtežih terorističkih napada u Severnoj Irskoj tokom gotovo 30 godina nasilja, u eksploziji automobila-bombe u mestu Omag, poginulo je 29 ljudi.

2000 - Američki predsednik Bil Klinton svečano je predao rukovodeću funkciju u Demokratskoj partiji potpredsedniku Alu Goru.

2001 - Potpukovnik Vojske Republike Srpske Dragan Jokić dobrovoljno se predao Medjunarodnom sudu za ratne zločine koji ga je osumnjičio za ratne zločine počinjene nad Muslimanima u Srebrenici u julu 1995.

2001 - Makedonski parlament odobrio je dolazak 3.500 vojnika NATO u cilju razoružanja albanskih ekstremista.

Objavljeno u Na današnji dan
utorak, 14 avgust 2018 00:00

14. avgust - Dogodilo se na današnji dan

1385. Pobedom u bici kod Alžubarote Portugalci sprečili pokušaj invazije kralja Kastilje Huana I, čime je osigurana nezavisnost Portugala.

1457. Gutenbergova štamparija u Majncu izdala prvu štampanu knjigu u boji. "Majnciški psaltir" bio štampan u crvenoj i crnoj boji.

1777. Rođen danski fizičar Hans Kristijan Ersted, osnivač nauke o elektromagnetizmu. Otkrio magnetski učinak električne struje i po njemu nazvana jedinica za jačinu magnetskog polja u elektormagnetskom CGS-sistemu.

1784. Na ostrvu Kodijak pored Aljaske osnovana prva ruska kolonija. SAD od Rusije 1867. kupile Aljasku za 7,2 miliona dolara.

1867. U pokušaju da stvori veliki balkanski savez protiv Otomanskog carstva, knez Srbije Mihailo Obrenović sklopio ugovor s Grcima.

1893. U Francuskoj, prvi put u svetu, uvedene registarske tablice za motorna vozila.

1900. Snage evropskih velesila, SAD i Japana, zauzele Peking, čime je okončan "Bokserski ustanak" u Kini. Cilj ustanka bio proterivanje stranaca iz Kine i domaćih hrišćana kao eksponenata stranih ugnjetača.

1920. U Beogradu potpisan ugovor o stvaranju "Male Antante", vojno-odbrambenog saveza Čehoslovačke i Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca protiv restauracije Habsburgovaca i revizionističkih težnji Mađarske posle Prvog svetskog rata. Savezu 19. avgusta pristupila i Rumunija.

1934. U prvi nacistički koncentracioni logor "Dahau", kod Minhena, stigli prvi zatvorenici, protivnici režima Adolfa Hitlera. Kasnije, u Drugom svetskom ratu, u tom logoru ubijeno 70.000 zatočenika iz okupirane Evrope.

1941. Britanski premijer Vinston Čerčil i predsednik SAD Frenklin Ruzvelt potpisali "Atlantsku povelju", kojom su se založili za pravo svakog naroda da izabere vlast u svojoj zemlji i da se izjašnjava o teritorijalnim promenama. Ta povelja kasnije uključena u Povelju Ujedinjenih nacija.

1945. Japan prihvatio savezničke zahteve za bezuslovnu kapitulaciju, čime je okončan Drugi svetski rat. Kapitulacija potpisana 2. septembra na američkom bojnom brodu "Misuri" u Tokijskom zalivu.

1947. Formirana država Pakistan, nastala po završetku britanske vladavine u regionu i podele azijskog potkontinenta na islamski Pakistan i Indiju, naseljenu pretežno Hindusima. Pakistan bio podeljen na dva dela, Zapadni i Istočni, koji je kasnije postao nezavisna država Bangladeš.

1949. U Zapadnoj Nemačkoj održani prvi izbori posle Drugog svetskog rata. Konrad Adenauer postao prvi kancelar Zapadne Nemačke.

1956. Umro nemački pisac Bertolt Breht, jedan od najvećih dramskih autora i teoretičara pozorišta XX veka. Svetsku slavu stekao "Prosjačkom operom", za koju je muziku napisao nemački kompozitor Kurt Vejl. Po povratku u Nemačku 1949, koju je napustio 1933. kada su nacisti došli na vlast, u tadašnjem Istočnom Berlinu osnovao pozorište "Berlinski ansambl".

1969. Vlada Velike Britanije odobrila ulazak britanskih trupa u Severnu Irsku da bi sprečila eskalaciju sukoba katolika i protestanata.

1970. SFRJ i Vatikan obnovili pune diplomatske odnose posle 18 godina prekida.

1980. Počeo štrajk radnika u poljskom brodogradilištu u Gdanjsku. Radnički protesti ubrzo se proširili na celu zemlju i doveli do velikog društvenog preokreta u Poljskoj, a značajno uticali i na promene u ostalim komunističkim zemljama Istočne Evrope.

1986. U eksploziji automobila-bombe u istočnom delu Bejruta poginulo 19, povređeno 90 osoba.

1986. U Pakistanu izbila pobuna protiv vlasti predsednika Zije ul Haka. Nekoliko ljudi je ubijeno, a lider opozicije Benazir Buto uhapšena.

1988. Umro italijanski konstruktor sportskih automobila Enco Ferari.

1996. Južnoafrička Nacionalna partija, nosilac politike aparthejda u Južnoj Africi, u Parlamentu prešla u opozicione klupe, posle 48 godina.

2000. Ruska pravoslavna crkva za svece proglasila poslednjeg ruskog cara Nikolaja II Romanova i članove njegove porodice, ubijene tokom Oktobarske revolucije, 1918.

2000. Savet bezbednosti UN doneo rezoluciju o formiranju posebnog suda za zločine počinjene tokom građanskog rata u Sijera Leoneu.

Objavljeno u Na današnji dan
ponedeljak, 13 avgust 2018 00:00

13. avgust - Dogodilo se na današnji dan

1521. Španski osvajač Ernan Kortes zauzeo i razorio, posle tromesečne opsade, asteški grad Tenočtitlan.

1624. Francuski kralj Luj XIII za premijera postavio kardinala Rišeljea.

1792. Francuski revolucionari uhapsili članove kraljevske porodice, tri dana po ukidanju monarhije i zbacivanja kralja Luja XVI.

1814. Holanđani Velikoj Britaniji ustupili Rt dobre nade.

1820. Rođen britanski muzikolog Džordž Grou, autor "Rečnika muzike i muzičara".

1826. Umro francuski lekar Rene Teofil Jasint Lenak, koji je 1819. izumeo stetoskop.

1863. Umro francuski slikar Ežen Delakroa, predstavnik romantizma. Ilustrovao je Geteovog "Fausta" i napisao "Dnevnik" u kojem je izložio zapažanja o umetnosti.

1868. U Peruu i Ekvadoru počela serija zemljotresa u kojima je poginulo oko 25.000 ljudi.

1871. Rođen nemački revolucionar Karl Libkneht, jedan od osnivača i vođa Komunističke partije Nemačke. Kao poslanik u Rajhstagu istupao protiv nemačkog i međunarodnog imperijalizma i jedini glasao protiv ratnih kredita u decembru 1914. Bio jedan od vođa Novembarske revolucije u Nemačkoj 1918, ali je posle gušenja revolucije uhapšen i u januaru 1919. ubijen s Rozom Luksemburg.

1898. Američke snage u Špansko-američkom ratu zauzele Manilu.

1899. Rođen engleski filmski režiser Alfred Džozef Hičkok. Proslavio se kriminalističkim filmovima i filmovima strave, koji su postali klasika u tom žanru.

1902. Rođen nemački inženjer Feliks Vankl, izumitelj rotacionog motora, koji je po njemu dobio naziv. Prvu ideju za taj motor patentirao 1929, a 1939. avion "Mešeršmit 209" sa eksperimentalnim Vanklovim motorom postigao svetski rekord u brzini.

1910. Umrla engleska medicinska sestra Florens Najtingel, koja je u Krimskom ratu organizovala prvu ekipu za negu ranjenika, a potom osnovala prvu školu za bolničarke.

1912. Umro francuski kompozitor Žil Masne, autor više od 20 opera.

1913. Rođen kiparski arhiepiskop Makarios III, vođa pokreta za nezavisnost Kipra od Velike Britanije i prvi predsednik te mediteranske zemlje od 1960. do smrti, 1977. Bio jedan od istaknutih lidera pokreta nesvrstanih zemalja.

1914. Francuska u Prvom svetskom ratu objavila rat Austro-Ugarskoj.

1923. Mustafa Kemal Ataturk postao prvi predsednik Turske. Tokom vladavine, do smrti 1938, sproveo radikalne reforme u zemlji približivši Tursku Evropi.

1927. Rođen kubanski revolucionar i državnik Fidel Rus Kastro, pod čijim je vođstvom na Kubi svrgnuta diktatura Fulhensija Batiste i izvedena socijalistička revolucija.

1961. Vlasti Istočne Nemačke zatvorile granicu između Istočnog i Zapadnog Berlina kod Brandenburške kapije i počele izgradnju 155 kilometara dugačkog zida prema granici sa Zapadnom Nemačkom, koji je u narednih 38 godina bio simbol podeljene Nemačke i hladnoratovski simbol podeljenog sveta. Zid probijen u novembru 1989, posle čega se Nemačka ponovo ujedinila.

1964. U Velikoj Britaniji izvršene poslednje smrtne kazne vešanjem dva zatvorenka u Liverpulu i Mančesteru, osuđenih na smrt zbog ubistva.

1993. Više od 120 ljudi poginulo kada se u Tajlandu srušio šestospratni hotel.

1998. Švajcarske banke i jevrejske grupe postigle sporazum kojim je predviđena suma od 1,25 milijardi dolara kompenzacije za žrtve holokausta u Drugom svetskom ratu.

2001. Politički lideri Makedonaca i Albanaca u Ohridu potpisali mirovni sporazum kojim su okončani višemesečni sukobi u Makedoniji.

Objavljeno u Na današnji dan
nedelja, 12 avgust 2018 00:00

12. avgust - Dogodilo se na današnji dan

1450. Englezi u Stogodišnjem ratu predali Francuzima lučki grad Šerbur, čime je francuski kralj Šarl VII završio osvajanje Normandije.

1503. Rođen danski kralj Kristijan III. Na presto došao 1534. tokom građanskog rata protestanta i katolika. Kao pobornik Reformacije ustanovio Luteransku crkvu u Danskoj.

1687. Austrijska i mađarska vojska pod komandom Ludviga Vilhelma Badenskog u odlučujućoj bici kod Mohača pobedila tursku vojsku Mohameda IV.

1759. Ruske trupe generala Saltikova i austrijske pod Landonom porazile, u bici kod Kunersdorfa, u Sedmogodišnjem ratu, prusku armiju, koju je predvodio kralj Fridrih II Veliki. Dresden pao u austrijske ruke.

1813. Austrija objavila rat Napoleonu.

1827. Umro engleski slikar, bakrorezac i pisac Vilijam Blejk, pesnik intuicije i mašte.

1848. Umro engleski inženjer i pronalazač Džordž Stivenson. Razvio i unapredio konstrukciju parne lokomotive, a njegova lokomotiva "Rokit" 1825. vukla prvi putnički voz u svetu na pruzi Stokton-Darlington. U Njukaslu 1823. osnovao prvu fabriku lokomotiva.

1849. Austrijska vojska uz pomoć Rusije ugušila Mađarsku revoluciju. Mađarski nacionalni lider Lajoš Košut napustio zemlju.

1898. Potpisivanjem protokola kojim je Španija ustupila SAD Kubu i Portoriko završen Špansko-američki rat. SAD istovremeno anektirale Havaje.

1900. Umro austrijski velemajstor Vilhelm Štajnic, prvi zvanični svetski šampion u šahu. Titulu svetskog prvaka osvojio 1886. pobedom nad Johanesom Cukertortom rezultatom 10:5, uz pet remija. 1889. objavio "Udžbenik modernog šaha".

1914. Velika Britanija u Prvom svetskom ratu objavila rat Austro-Ugarskoj.

1914. Počela Cerska bitka, završena 20. avgusta pobedom srpske nad austrougarskom vojskom. To je bila prva srpska i prva saveznička pobeda u Prvom svetskom ratu.

1922. Umro irski političar Artur Grifit, jedan od osnivača nacionalnog republikanskog pokreta Šin Fejn, 1905. 1921. predvodio delegaciju koja je s Velikom Britanijom zaključila sporazum o nezavosnosti Irske, a 1922. izabran za prvog predsednika Irske Republike.

1925. Rođeni britanski blizanci Noris i Ros Mekverter, koji su osnovali Ginisovu knjigu rekorda. Rosa 1975. ubio pripadnik Irske republikanske armije.

1944. Proradio prvi naftovod pod morem, kojim je ispod Lamanša nafta isporučivana savezničkim snagama u Francuskoj. Kroz naftovod dnevno prolazilo 700 tona nafte.

1955. Umro nemački pisac Tomas Man, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1929. Po dolasku nacista na vlast u Nemačkoj 1933. emigrirao u Švajcarsku, a 1939. u SAD.

1960. SAD lansirale prvi komunikacijski satelit "Eho I".

1970. U okviru "nove istočne politike", nemački kancelar Vili Brant u Moskvi potpisao sporazum kojim su se Zapadna Nemačka i SSSR odrekli upotrebe sile u međusobnim odnosima i priznale granicu između dve nemačke države.

1976. Pripadnici libanske desnice, posle jednomesečne opsade i žestokih borbi, osvojili palestinski logor "Tel el Zatar".

1978. Japan i Kina u Pekingu potpisali sporazum o miru i prijateljstvu.

1982. Umro američki filmski i pozorišni glumac Henri Fonda. Igrao u više od 80 filmova, a nagradu "Oskar" dobio za ulogu u svom poslednjem filmu "Na zlatnom jezeru".

1984. U Los Anđelesu završene 23. Olimpijske igre na kojima je učestvovalo 140 zemalja. Reprezentacija SFRJ osvojila sedam zlatnih medalja, četiri srebrne i sedam bronzanih.

1985. Avionsku nesreću "boinga 747" japanske kompanije "Jal" na planini Osutaka u blizini Tokija preživelo četvoro od 524 putnika i članova posade.

1992. SAD, Kanada i Meksiko postigli sporazum o stvaranju jedinstvene zone slobodne trgovine, čime je stvoren najveći svetski trgovinski blok.

2000. U Barencovom moru potonula ruska nuklearna podmornica "Kursk", posle dve eksplozije uzrokovane kvarom. Poginulo svih 118 članova posade.

2001. Kralj Kambodže Norodom Sihanuk parafirao zakon kojim je ustanovljen specijalni kambodžanski sud međunarodnog karaktera za suđenje bivšim vođama Crvenih Kmera za zločine protiv čovečnosti, počinjene tokom vladavine od 1975. do 1979.

2001. Više od 11.000 stanovnika japanskog ostrva Okinava evakuisano pre demontiranja američke bombe teške 36 kilograma, zaostale iz Drugog svetskog rata.

Objavljeno u Na današnji dan
subota, 11 avgust 2018 00:00

11. avgust - Dogodio se na današnji dan

1456. Umro ugarski vojskovođa Janoš Hunjadi. Kao erdeljski vojvoda uspešno ratovao protiv Turaka, a 1456. doprineo razbijanju turske opsade Beograda. Neposredno posle toga umro od kuge u Zemunu. U srpskim narodnim pesmama spominje se kao Sibinjanin Janko.

1707. Švedska i Pruska potpisale sporazum "Večna alijansa" kojim su se obavezale na međusobnu vojnu pomoć u slučaju napada treće zemlje.
1712. Ugovorom u Argauu, kojim je garantovana dominacija protestantskih nad rimokatoličkim kantonima, okončan građanski rat u Švajcarskoj.

1858. Rođen holandski lekar Kristijan Ajkman, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1929, pronalazač uzroka bolesti beri-beri. Nobelovu nagradu dobio za otkriće vitamina B.

1863. Uspostavljen protektorat Francuske u Kambodži.

1919. Umro američki industrijalac škotskog porekla Endru Karnegi, koji je veliko bogatstvo uložio u dobrotvorne svrhe, najčešće u osnivanje javnih biblioteka u SAD i Velikoj Britaniji. Karnegijeva zadužbina 1926. sa 100.000 dolara pomogla izgradnju Univerzitetske biblioteke u Beogradu.

1935. U Nemačkoj počele masovne demonstracije nacista protiv Jevreja.

1952. Princ Husein proglašen za kralja Jordana pošto je, zbog senilnosti, sa prestola svrgnut njegov otac Talal.

1954. Formalnim proglašnjem mirovnog sporazuma u Indokini okončan rat koji su više od sedam godina protiv francuske kolonijalne vlasti vodili Vijetnam, Laos i Kambodža. Francuska i SAD potom, u Savetu bezbednosti Ujedinjenih nacija, vetom sprečile prijem Severnog i Južnog Vijetnama u UN.

1956. U automobilskoj nesreći poginuo američki slikar Džekson Polok, začetnik i najistaknutiji predstavnik apstraktnog eksresionizma.

1960. Afrička država Čad stekla nezavisnost od Francuske.

1966. Sporazumom potpisanim u Džakarti okončana trogodišnja neprijateljstva Indonezije i Malezije.

1969. Predsednik Zambije Kenet Kaunda nacionalizovao rudnike bakra, ključnu privrednu delatnost, koja je donosila više od 50 odsto nacionalnih prihoda.

1990. Partija Slobodnih demokrata zapadnonemačkog ministra inostranih poslova Hansa Ditriha Genšera ujedinila se sa istočnonemačkim liberalima, formirajući prvu pan-nemačku političku partiju od podele Nemačke posle Drugog svetskog rata.

1996. Umro češki dirigent i kompozitor Rafael Jeronim Kubelik, koji je s 20 godina, 1934, debitovao kao dirigent Češke filharmonije. Otišao u izbeglištvo kada su komunisti došli na vlast 1948, a u domovinu se vratio 1990. da bi dirigovao koncertom kojim je otvoren Praški prolećni muzički festival.

1999. Potpuno pomračenje Sunca zahvatilo delove Evrope, Bliskog istoka i Azije. Totalno pomračenje Sunca moglo biti praćeno i u Jugoslaviji.

2000. Banka Japana prvi put za poslednjih 10 godina podigla kamate i time bez presedana odbila Vladin zahtev da to povećanje odloži.

2000. Mađarski zatvorenik iz Drugog svetskog rata, koji je bio zatvoren u ruskoj psihijatrijskoj bolnici i zaboravljen 50 godina, vratio se u domovinu.
2002. Katolički nadbiskup Emanuel Milingo od Zambije, koji se u maju venčao s Marijom Sung u Crkvi ujedinjenja, pristao da poništi brak posle upozorenja Vatikana da će biti ekskomuniciran iz katoličke crkve.

2003. Specijalnom vezom između Zemlje i Međunarodne svemirske stanice venčali se ruski kosmonaut Jurij Maljenšenko, koji je u tom trenutku bio u orbiti, na oko 400 kilometara iznad Novog Zelanda, i Jekaterina Dmitrijeva, koja je bila u svemirskom centru u Hjustonu. To je prvo svemirsko venčanje u istoriji čovečanstva.

2003. NATO preuzeo komandu nad 5.000 vojnika međunarodnih mirovnih snaga u Kabulu, u Avganistanu. To je prva akcija Alijanse van Evrope od osnivanja.

Objavljeno u Na današnji dan

955. Vojska nemačkog cara Ota I potukla Mađare u bici kod Lehfelda, otklonivši opasnost od mađarske invazije.

1627. Francuski kardinal Rišelje na čelu kraljevskih trupa počeo opsadu La Rošela, uporišta protestanata. La Rošel pao u oktobru 1628, posle 14 meseci opsade.

1675. Po nalogu kralja Čarlsa II položen kamen-temeljac Kraljevske opservatorije u južnom londonskom predgradju Grinič. Zadatak opservatorije bio da izučavanjem položaja zvezda pomaže navigaciji. Prvi kraljevski astronom bio Džon Flemstid.

1792. U Parizu više od 1.000 ljudi poginulo u jurišu mase na kraljevsku palatu Tiljerije, gde su gnevni građani masakrirali kraljevu Švajcarsku gardu. Uhapšen kralj Luj XVI i ukinuta monarhija.

1810. Rođen italijanski državnik Kamilo Benso Kavur. Kao premijer Pijemonta pod Vitoriom Emanuelom II modernizovao vojvodstvo i bio ključna ličnost u pokretu za ujedinjenje Italije pod Savojskom dinastijom.

1842. Velika Britanija donela zakon kojim je ženama i deci ispod 10 godina zabranjen rad u podzemnim kopovima rudnika.

1846. U Vašingtonu osnovan centar za naučna istraživanja "Smithsonian Institution". Danas najveća ustanova te vrste u svetu ustanovljena prema oporuci britanskog naučnika Džejmsa Smitsona, koji je umro 1829, a svoj imetak od preko 100.000 funti zaveštao SAD.

1878. Srpski knez Milan Obrenović izdao je ukaz o "ustrojstvu Vojnog muzeja" radi prikupljanja i čuvanja trofeja iz ratne istorije. Muzej smešten u prepravljenu džamiju na platou Gornjeg grada Beogradske tvrđave na Kalemegdanu.

1878. Rođen srpski kompozitor i muzički pisac Isidor Bajić. Osnovao prvu muzičku školu u Novom Sadu i pokrenuo "Srpski muzički list".

1895. U "Kraljičinom holu" u Londonu izveden prvi promenadni koncert, kojim je dirigovao Henri Vud.

1904. Ruska flota pretrpela u rusko-japanskom ratu teške gubitke u borbi s japanskim ratnim brodovima, pri pokušaji da se probije iz blokirane luke Port Artur.

1913. U Bukurestu potpisan mir Bugarske i balkanskih saveznika Grčke, Rumunije, Srbije i Crne Gore, kojim je okončan Drugi balkanski rat. Bukureštanskim mirom Makedoniju podelile Bugarska, Grčka i Srbija, a Rumunija dobila deo Dobrudže.

1914. Francuska objavila rat Austro-Ugarskoj.

1920. U Sevru, predgrađu Pariza, posle Prvog svetskog rata potpisan mirovni ugovor Turske i članica Antante, kojim je Turska lišena mnogih teritorija Otomanskog carstva. Ugovor izazvao veliko ogorčenje u Turskoj i Parlament odbio da ga ratifikuje.

1945. Japan u Drugom svetskom ratu ponudio saveznicima predaju pod uslovom da car Hirohito zadrži presto.

1964. Papa Pavle VI doneo prvu encikliku o pomirenju sa ostalim hrišćanskim crkvama, nehrišćanskim verskim zajednicama i spremnosti na dijalog sa svima koji to žele.

1990. Šefovi arapskih država većinom glasova osudili iračku okupaciju Kuvajta. Irački predsednik Sadam Husein pozvao muslimane da počnu sveti rat protiv stranih trupa i korumpiranih arapskih vođa.

1995. Dve kćerke iračkog predsednika Sadama Huseina s muževima i grupom oficira prebegle u susedni Jordan, gde im je kralj Husein dao politički azil.

1998. Princ Al Muhtadi Bila, stariji sin brunejskog sultana Hasana Bolkije, jednog od najbogatijih ljudi u svetu, proglašen za naslednika prestola.

1999. Islamski gerilci proglasili rusku pokrajinu Dagestan nezavisnom državom i pozvali na sveti rat za oslobođenje.

2001. U napadu pobunjenika iz pokreta UNITA na putnički voz južno od Luande ubijeno oko 250 osoba, što je bio jedan od najkrvavijih incidenata u građanskom ratu u Angoli.

Objavljeno u Na današnji dan
četvrtak, 09 avgust 2018 00:00

9. avgust - Dogodilo se na današnji dan

480. pne. Persijanci pod vođstvom kralja Kserksa pobedili su, u trodnevnoj bici kod Termopila, vojsku spartanskog kralja Leonide. Ta pobeda omogućila je Kserksu osvajanje Atine.

378. U bici kod Hadrijanopolja, u kojoj su Goti teško porazili Rimljane, poginuo je istočno-rimski car Valent Flavije, rođen 338. u današnjim Vinkovcima (Cibalae).

1842. SAD i Velika Britanija potpisale su sporazum kojim je određena granica između SAD i Kanade, od Mejna do Velikih jezera.

1896. Rođen je švajcarski psiholog Žan Pijaže, poznat po istraživanjima saznajnih funkcija kod dece. Osnovao je Međunarodni centar za genetičku epistemologiju ("Dečiji govor i mišljenje", "Uvod u genetičku epistemologiju").

1896. Nemački inženjer i pronalazač Oto Lilijental, jedan od pionira avijacije, poginuo je isprobavajući planer dvokrilac koji je ranije iste godine konstruisao.

1918. Rođen je američki filmski režiser Robert Oldrič, koji se uspešno oprobao u gotovo svim filmskim žanrovima, od vesterna do psiholoških drama ("Šta se dogodilo s Bebi Dzejn?", "Vera Kruz", "Apač", "Dvanaest žigosanih", "Poljubac smrti").

1919. Rođen je italijanski kompozitor i pisac libreta Rudjero Leonkavalo. Slavu mu je donela opera "Pajaci", a nijedno od kasnijih mnogobrojnih dela nije postiglo takav uspeh.

1942. Tokom kampanje "Napustite Indiju" (Quit India) Sveindijskog kongresa, britanske vlasti su u Bombaju uhapsile indijskog nacionalnog vodju Mahatmu Gandija i još 50 njegovih sledbenika. Gandi je u zatvoru 21 dan štrajkovao glađu, a pušten je iz zatvora 1944. pod pritiskom javnosti.

1945. Amerikanci su, na kraju Drugog svetskog rata, bacili drugu atomsku bombu koja je razrušila više od polovine japanskog grada Nagasaki. Poginulo je 73.000 ljudi, a hiljade su umrle tokom narednih godina od posledica radijacije. Japan je kapitulirao 15. avgusta, čime je rat okončan.

1945. Na trećem zasedanju u Beogradu Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije (AVNOJ) proglašeno je za privremenu Narodnu skupštinu Demokratske Federativne Jugoslavije.

1954. Kao odgovor na pretnje SSSR-a i istočnog bloka Jugoslaviji, Grčka, Turska i Jugoslavija zaključile su na Bledu (Slovenija) Balkanski savez o političkoj saradnji i uzajamnoj pomoći na rok od 20 godina. Otopljavanjem sovjetsko-jugoslovenskih odnosa posle 1956. godine, taj savez je gubio na značaju, iako formalno nikada nije otkazan.

1962. Umro je nemački pisac Herman Hese, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1946. Duboko saživljavanje sa savremenim problemima i otpor konvencionalnim društvenim normama učinili su ga šezdesetih godina idolom omladine na Zapadu. Smatra se pretečom i klasikom hipi-kulture ("Demijan", "Stepski vuk", "Sidarta", "Igra staklenih perli", "Narcis i Zlatousti").

1965. Bivša britanska kolonija Singapur postala je nezavisna država u okviru Komonvelta, posle otcepljenja od Malezije.

1969. Glumica Šeron Tejt, žena filmskog reditelja Romana Polanskog, i još četiri osobe brutalno su ubijeni u njenoj kući na Beverli Hilsu.

1974. Potpredsednik SAD Džerald Ford postao je predsednik, nakon što je Ričard Nikson, zbog umešanosti u aferu Votergejt, podneo ostavku.

1975. Umro je ruski kompozitor Dmitrij Šostakovič, jedan od velikana sovjetske i svetske muzike 20. veka. Njegov opus, pored 15 simfonija, sadrži opere, balete i kamernu muziku.

1992. U Barseloni su završene 25. Olimpijske igre, na kojima je učestvovalo 15.000 sportista iz 172 zemlje. Sportisti SR Jugoslavije, zbog sankcija UN, nisu mogli da učestvuju u ekipnim sportovima, ali su medalje izborili strelci. Jasna Šekarić srebrnu, a Aranka Binder i Stevan Pletikosić bronzanu.

1998. U sukobu sa indijskom policijom u Kašmiru poginuo je Ali Mohamamad Dar, samoproklamovani zamenik vrhovnog komandanta zabranjene separatističke islamske oružane grupe Hizb-ul-Mudžahedin, koja teži da Kašmir pripoji Pakistanu.

1998. Košarkaška reprezentacija SR Jugoslavije postala je svetski šampion u košarci.

2000. U katastrofalnim poplavama u Indiji, Nepalu, Butanu i Bangladešu život je izgubilo 300 ljudi, a milioni su ostali bez domova.

2001. U piceriji u centru Jerusalima, bombaš saumoubica ubio najmanje 15 a ranio oko 90 osoba.

2003. Haški optuženik, bosanski Srbin Mitar Rašević predao se vlastima u Srbiji, a zatim izručen tom sudu pred kojim je optužen za ratne zločine u Foči.

Objavljeno u Na današnji dan
sreda, 08 avgust 2018 00:00

8. avgust - Dogodilo se na današnji dan

117. Umro rimski imperator Marko Ulpije Trajan, poslednji rimski car koji je vodio osvajačke ratove. Tokom njegove vladavine, od 98, Rimsko carstvo najviše proširilo svoje teritorije, a istoričari procenili da je u njemu tada živelo oko 70 miliona stanovnika.

843. U Verdenu franački vladari, car Lotar I, kralj Ludvig Nemački i kralj Karlo II Ćelavi, sklopili ugovor kojim je franačka država podeljena na tri dela: zapadni i srednji, kasnije Francuska, i istočni, kasnije Nemačka.

1217. Krunisan prvi srpski kralj Stefan Nemanjić. Krunu, koju je dobio od pape Honorija III, u Srbiju doneli papski izaslanici.

1567. Španski vojvoda od Albe stigao kao vojni guverner u Holandiju s 10.000 španskih i italijanskih vojnika. Njegova vladavina zapamćena po teroru nad holandskim stanovništvom i po intenzivnom delovanju španske inkvizicije.

1786. Francuski alpinista Mišel Gabrijel Pakar i njegov nosač Žak Balma osvojili prvi u svetu najviši vrh Evrope, Mon Blan.

1815. Francuski car Napoleon I Bonaparta krenuo u izgnanstvo na britansko ostrvo Sveta Jelena u Atlantskom okeanu, gde je proveo poslednjih šest godina života.

1832. Rođen srpski pisac i slikar Đura Jakšić, najveći liričar srpskog romantizma i jedan od najdarovitijih srpskih slikara XIX veka. Pored poezije, koja je najvrednija u njegovom književnom opusu, pisao pripovetke i herojske poeme.

1883. Rođen meksički revolucionar Emilijano Zapata, koji je od 1910. kao vođa meksičkih seljaka stvarao burnu istoriju Meksičke revolucije pod parolom "Zemlja i sloboda". Ubijen iz zasede u aprilu 1919.

1900. U Bruklinu počeo prvi teniski turnir "Dejvis kup". Pobednici dvodnevnog takmičenja bili Amerikanci.

1905. Umro srpski istoričar i sveštenik Ilarion Ruvarac, začetnik kritičkog istorijskog istraživanja i velik protivnik nenaučnog prilaza istoriji i oslanjanja na narodnu tradiciju kao istorijski izvor.

1918. Počela Amijenska operacija, u severnoj Francuskoj, završna ofanziva savezničkih trupa protiv Nemačke u Prvom svetskom ratu.

1919. Rođen italijanski filmski producent Dino de Laurentis, koji je značajno doprineo svetskom uspehu italijanske kinematografije posle Drugog svetskog rata. Dobitnik "Oskara" za filmove "Gorki pirinač" i "Ulica", kao najbolje inostrane filmove.

1919. Mirovna konferencija Avganistana i Indije završena potpisivanjem mira u Ravalpindiju.

1941. Na Kosmaju u Drugom svetskom ratu iz zasede ubijen srpski revolucionar Branko Krsmanović, španski borac, član Glavnog štaba Narodnooslobodilačkog pokreta Srbije i organizator prvih partizanskih jedinica u Šumadiji.

1945. Londonskim sporazumom Velike Britanije, SSSR, SAD i Francuske, kom se kasnije priključilo još 19 zemalja, osnovan Međunarodni vojni sud za suđenje nacističkim ratnim zločincima, na osnovu kog je vodjen Nirnberški proces.

1963. U spektakularnoj "Velikoj pljački voza" grupa kriminalaca upala u poštanski voz između Glazgova i Londona i opljačkala 2,6 miliona funti. Svih 15 učesnika "pljačke stoleća" uhapšeno i 1964. osuđeno na 25 do 30 godina zatvora. Jedan od glavnih aktera Roni Bigs uspeo da pobegne iz zatvora i s plenom otputuje u Brazil, gde je živeo do maja 2001, kada se sam predao Skotland jardu.

1967. Ministri inostranih poslova Indonezije, Malezije, Singapura, Tajlanda i Filipina u Bangkoku potpisali sporazum o osnivanju političko-ekonomske grupacije ASEAN, Udruženja zemalja Jugoistočne Azije, kojoj su kasnije pristupili Bruneji i Vijetnam.

1974. Predsednik SAD Ričard Nikson objavio, obraćajući se naciji preko televizije, da podnosi ostavku zbog umešanosti u aferu "Votergejt".

1990. Irak, sedam dana posle okupacije, anektirao Kuvajt, kao svoju 19. provinciju. Predsednik SAD Džordž Buš poslao trupe u Saudijsku Arabiju, a vojna akcija koja je usledila nazvana "Pustinjska oluja".

1994. Lideri Jordana i Izraela otvorili prvi drumski granični prelaz i time potvrdili prestanak 46-godišnjeg neprijateljstva.

1996. U vodenim bujicama koje su se sručile u turistički kamp u Pirinejima, u Španiji, noseći automobile i šatore, poginulo najmanje 67 ljudi.

2000. Od eksplozije bombe u stanici metroa ispod Puškinovog trga, u centru Moskve, poginulo 12 osoba, a 53 teško ranjeno.

2001. Polaganjem zakletve Muhamed Katami počeo drugi mandat predsednika Irana.

Objavljeno u Na današnji dan
utorak, 07 avgust 2018 00:00

7. avgust - Dogodilo se na današnji dan

1830 - Francuska skupština izabrala je Luja Filipa za kralja Francuske, nakon što je Šarl X bio prisiljen da abdicira u Julskoj revoluciji. Novi kralj je postao poznat kao "kralj građanin".

1834 - Umro je francuski pronalazač Žozef Mari Žakar, koji je 1801. izumeo mehanički tkački razboj, nazvan po njemu "Žakarova mašina".

1858 - Kraljica Viktorija je za prestonicu britanskog dominiona Kanade odabrala Otavu.

1859 - Rođen je srpski glumac Ilija Stanojević, poznat kao Čiča-Ilija, najpopularniji komičar svog vremena. Napisao je komediju "Dorćolska posla", a sa Jankom Veselinovićem komediju s pevanjem "Potera".

1876 - Rođena je holandska igračica Margareta Gertruda Zele, poznata kao Mata Hari. Pod sumnjom da je nemački špijun, Francuzi su je streljali u oktobru 1917. Ime Mata Hari, koje znači "jutarnje oko", uzela je dok je živela na Javi pre Prvog svetskog rata.

1895 - Otvorena je prva međunarodna izložba moderne umetnosti u Veneciji, koja se otada održava svake druge godine (Bijenale).

1912 - Rusija i Japan su potpisali sporazum o podeli interesnih sfera u Mongoliji i Mandžuriji.

1938 - Umro je ruski pozorišni glumac, teatrolog i reditelj Konstantin Stanislavski, osnivač Hudožestvenog teatra u Moskvi 1898.

1942 - Iskrcavanjem američkih pomorsko-desantnih snaga na ostrvo Gvadalkanal, u grupi Solomonskih ostrva, počela je savežnička ofanziva na Pacifiku u Drugom svetskom ratu.

1947 - Ekspedicija norveškog etnologa Tora Hejerdala na splavu "Kon Tiki" stigla je, nakon 101 dana plovidbe od Perua, na arhipelag Tuamotu u Polineziji.

1957 - Umro je američki filmski glumac Oliver Hardi, koji je sa partnerom Stenom Lorelom (Stenlio i Olio) igrao u preko 100 filmskih komedija snimljenih između 1926. i 1950.

1959 - Američki satelit Eksplorer 6 lansiran je iz Kejp Kaneverala. To je bio prvi satelit koji je poslao fotografije Zemlje iz svemira.

1960 - Obala Slonovače je proglasila nezavisnost od Francuske.

1960 - Kubanski premijer Fidel Kastro objavio je odluku o nacionalizaciji svih američkih kompanija na Kubi.

1964 - Proglašena je Narodna Republika Kongo.

1989 - Umrla je srpska pozorišna rediteljka Mira Trailović, osnivač avangardnog beogradskog pozorišta "Atelje 212" (1956) i BITEF-a (Beogradski interencionalni teatarski festival). Kao reditelj predstavila je beogradskoj publici prvi put najznačajnija imena svetske pozorišne avangarde - Joneska, Sartra, Olbija, kao i popularni hipi-mjuzikl "Kosa".

1990 - Afrički nacionalni kongres Nelsona Mandele odustao je, posle 29 godina, od oružane borbe protiv vlasti bele manjine u Južnoj Africi, a zauzvrat je vlada te zemlje prihvatila razgovore o okončanju sistema aparthejda.

1995 - Najmanje 20 ljudi poginulo je u ekspoloziji bombe koju je u zgradi vlade u Kolombu, u Šri Lanki, aktivirao jedan tamilski pobunjenik, bombaš-samoubica.

1996 - U Atini su se sastali predsednici Srbije i Hrvatske Slobodan Milošević i Franjo Tuđman i postigli dogovor o normalizaciji odnosa SR Jugoslavije i Hrvatske. Sporazum je ozvaničen 23. avgusta.

1997 - Kambodžanski ministar inostranih poslova Ung Huot je formalno preuzeo dužnost prvog premijera, zamenivši zbačenog princa Norodoma Ranarita.

1997 - Ilegalna organizacija kosovskih Albanaca Oslobodilačka vojska Kosova preuzela je odgovornost za niz oružanih napada na policijske stanice na Kosovu i pozvala je Albance u pokrajini da podrže oružanu pobunu protiv srpske vlasti.

1998 - U eksploziji dva automobila-bombe u američkim ambasadama u Keniji i Tanzaniji poginulo je najmanje 215 ljudi u Najrobiju i 11 u Dar es Salamu, a ranjeno je više od 5.000 ljudi. Odgovornost je preuzela do tada nepoznata grupa Islamska armija za oslobođenje svetih mesta.

1999 - U Brčkom, u Bosni i Hercegovini, održan je "Rok maraton 99" na kojem su se prvi put od raspada bivše SFRJ i time uzrokovanog rata, okupile rok grupe iz bivših jugoslovenskih republika. Koncert je najavljen kao "skup visokog rizika", ali incidenata nije bilo.

2000 - Na Korzici ubijen je iz zasede osnivač glavne gerilske grupe na tom ostrvu Žan-Mišel Rosi i njegov saradnik Žan-Klod Fratači.

2000 - Grupa američkih i švajcarskih naučnika saopštila je otkriće devet novih planeta koje se kreću u orbiti izvan našeg sunčevog sistema, što je od značaja za napore naučnika da otkriju život na nekom drugom mestu u kosmosu.

2001 - Filipinska vlada i muslimanska separatistička grupa, Islamski oslobodilački front Moro potpisali su primirje, što je korak napred u pravcu okončanja borbi koje traju dekadama u južnim Filipinima.

2003 - Sud u Dablinu osudio je lidera Prave IRA-e, odmetničke frakcije Irske republikanske armije (IRA) Majkla Mekevita na 20 godina zatvora za organizovanje bombaškog napada u gradu Oma u Severnoj Irskoj u avgustu 1998. kada je poginulo 29 osoba, a više stotina povređeno.

Objavljeno u Na današnji dan
ponedeljak, 06 avgust 2018 00:00

6. avgust - Dogodilo se na današnji dan

1637. Umro engleski pisac i glumac Ben Džonson, autor satirične komedije "Valpone, ili lisica", koja se smatra jednim od najboljih dela tog žanra u renesansnoj književnosti.

1660. Umro španski slikar Dijego Velaskes, jedan od najvećih u istoriji slikarstva, dvorski slikar španskog kralja Filipa IV.

1661. Portugal i Holandija potpisali sporazum prema kojem su Portugalci zadržali Brazil, a Holanđani Cejlon.

1796. Na Cetinju Skupština crnogorskih starešina izglasala "Stegu", prvi pisan zakonski akt u Crnoj Gori.

1806. Car Franc I Habsburg odrekao se titule rimskog cara i proglasio se carem Austrije. Time prestalo da postoji Sveto rimsko-nemačko carstvo.

1807. Srpski prosvetitelj Dositej Obradović prešao iz Zemuna u ustaničku Srbiju, gde je kao prvi Karađorđev ministar prosvete ostao do kraja života, 1811.

1809. Rođen Alfred Tenison, jedan od najznačajnijih pesnika engleske viktorijanske ere, zvanični dvorski pesnik.

1825. Bolivija proglasila nezavisnost posle gotovo tri veka španske vladavine.

1860. Rođen srpski političar i filolog Ljubomir Stojanović, sekretar Srpske kraljevske akademije, koji je 1921. s Jašom Prodanovićem osnovao Republikansku stranku i bio njen prvi predsednik.

1881. Rođen engleski mikrobiolog Aleksander Fleming, 1928. otkrio penicilin. Nobelovu nagradu 1945. podelio sa Ernstom Čejnom i Hauardom Florijem, koji su prvi primenili penicilin u lečenju infekcija.

1890. U njujorškom zatvoru “Oburn” pogubljen ubica Vilijam Kemler. To je bilo prvo izvršenje smrtne kazne na električnoj stolici.

1914. Austro-Ugarska objavila rat Rusiji, a Srbija i Crna Gora Nemačkoj, u Prvom svetskom ratu.

1916. Rođen malteški političar Dom Mintof, koji je kao predsednik laburističke vlade od 1971. vodio politiku odvajanja Malte od Velike Britanije i Evrope, stvarajući bliže veze s Libijom i arapskim svetom.

1918. Završena nemačka ofanziva na Marni. Poslednji veliki napad Nemaca u Prvom svetskom ratu završen porazom, a oko 100.000 nemačkih vojnika poginulo i ranjeno.

1926. Američka plivačica Gertruda Ederle postala prva žena koja je preplivala Lamanš. Pivanje trajalo 14 časova.

1928. Rođen američki slikar, novinar, filmski režiser i producent Endi Vorhol, najznačajniji predstavnik pop-arta.

1932. Otvoren prvi Venecijanski filmski festival.

1940. Estonija ušla u sastav SSSR pod nazivom Estonska Sovjetska Socijalistička Republika.

1945. Amerikanci u Drugom svetskom ratu bacili prvu atomsku bombu na japanski grad Hirošimu. Grad razoren, a 13 kvadratnih kilometara pretvoreno u pustoš. Poginulo oko 117.000 ljudi, a od posledica bačene još 217.137.

1962. Jamajka stekla nezavisnost posle 300 godina britanske vladavine.

1973. Umro kubanski diktator Fulhensio Batista i Saldivar, koji je vladao Kubom od 1952. do 1959, kada je zbačen u revoluciji pod vođstvom Fidela Kastra.

1978. Umro papa Pavle VI, čiji je pontifikat obeležen nastojanjima da katoličku crkvu približi savremenom svetu. Normalizovao odnose s komunističkim zemljama i podržavao Pokret nesvrstanih. Nasledio ga Jovan Pavle I.

1991. Predsedništvo SFRJ jednoglasno usvojilo odluku o proglašenju potpune i bezuslovne obustave vatre na teritoriji Hrvatske.

1995. Hrvatski avioni i artiljerija gađali srpske izbeglice koje su u kolonama napuštale teritoriju Hrvatske, posle ofanzive hrvatske vojske na Krajinu.

1996. Američki naučnici objavili da su našli dokaz da je na Marsu davno postojao život, na osnovu ispitivanja ostataka meteora nađenog na Antarktiku.

1997. “Boing 747” "Korean erlajnza" srušio se na putu iz Seula u blizini aerodroma Guam. Poginulo 228 putnika i članova posade, a 26 ih preživelo.

1999. Predsednik Rusije Boris Jeljcin zatražio od Parlamenta da ukine smrtnu kaznu.

2000. Oko 1.400 Litvanaca priznalo da su kao agenti ili doušnici radili za rusku tajnu i obaveštajnu službu KGB. Litvanija bila pod upravom Sovjetskog Saveza od Drugog svetskog rata do 1991.

2001. Vrhovni sud Kalifornije doneo odluku da proizvođači vatrenog oružja ne podležu zakonskoj odgovornosti za kriminalnu upotrebu oružja koje su proizveli.

Objavljeno u Na današnji dan
nedelja, 05 avgust 2018 00:00

5. avgust - Dogodilo se na današnji dan

1583. Hemfri Gilbert osnovao prvu englesku koloniju u Severnoj Americi, u Sent Džonu na Njufaundlendu.

1716. Austrijski princ Eugen Savojski sa armijom od 40.000 vojnika u bici kod Petrovaradina naneo težak poraz turskoj vojsci od 150.000 ljudi pod komandom Darnada Ali Paše. U bici poginulo oko 30.000 turskih vojnika. Godinu dana kasnije Eugen Savojski osvojio Beograd, koji je ostao pod austrijskom vlašću do 1739.

1844. Rođen ruski slikar Ilja Jefimovič Rjepin, glavni predstavnik realizma u ruskom slikarstvu. Izvršio velik uticaj na umetnike svog vremena, a sovjetski socijalistički realisti smatrali ga svojim uzorom.

1850. Rođen francuski pisac Gi de Mopasan, jedan od najznačajnijih autora kratke forme. Objavio oko 300 pripovedaka od kojih se velik broj smatra remek-delima svetske književnosti.

1895. U Londonu umro nemački filozof Fridrih Engels, jedan od osnivača naučnog socijalizma i najbliži saradnik Karla Marksa, s kojim je 1864. organizovao Prvu internacionalu, međunarodno udruženje radnika.

1906. Rođen Džon Hjuston, jedan od najpoznatijih američkih filmskih reditelja.

1914. Crna Gora objavila rat Austro-Ugarskoj.

1914. Kuba, Meksiko, Urugvaj i Argentina proglasile neutralnost u Prvom svetskom ratu.

1914. Prvi električni saobraćajni signali za regulisanje različitih saobraćajnih pravaca postavljeni u aveniji Euklid i Istočnoj 105. ulici u Klivlendu, u američkoj državi Ohajo.

1915. Nemci u Prvom svetskom ratu okupirali poljsku prestonicu Varšavu.

1940. Letonija ušla u sastav SSSR pod nazivom Letonska Sovjetska Socijalistička Republika.

1943. Plotunima iz 222 artiljerijska oružja u Moskvi su, u Drugom svetskom ratu, obeležene pobede nad nemačkim trupama na Istočnom frontu. Sovjetska armija oslobodila gradove Orel i Bjelgorod.

1949. U zemljotresu jačine 6,7 stepeni Rihterove skale u Ekvadoru poginulo oko 6.000 ljudi, a oko 100.000 ostalo bez domova.

1960. Gornja Volta stekla nezavisnost od Francuske.

1962. Američka filmska glumica Merilin Monro izvršila samoubistvo u 36. godini.

1963. SSSR, SAD i Velika Britanija potpisali u Moskvi sporazum o zabrani nuklearnih proba.

1974. Predsednik SAD Ričard Nikson priznao da je učestvovao u prikrivanju afere "Votergejt" i blokiranju istrage o upadu u sedište Demokratske stranke u poslovnom centru "Votergejt". Podneo ostavku 9. avgusta.

1984. Umro britanski pozorišni i filmski glumac Ričard Barton. U jugoslovenskom filmu "Sutjeska" igrao Josipa Broza Tita.

1994. Avioni NATO bombardovali položaje bosanskih Srba oko Sarajeva, pošto su pripadnici Vojske Republike Srpske uzeli deo naoružanja iz skladišta mirovnih snaga UN na planini Igman.

1995. SAD i Vijetnam uspostavili diplomatske odnose posle višedecenijskog neprijateljstva i založili se za unapređenje međusobne saradnje.

1998. Umro bugarski komunistički lider Todor Živkov, sekretar Komunističke partije Bugarske od 1954, šef države od 1971. do 1989, kada su ga reformisti u Komunističkoj partiji prisilili da podnese ostavku.

2000. Umro britanski glumac Alek Ginis, dobitnik "Oskara" za film "Most na reci Kvaj" 1957. i "Oskara" za ukupan doprinos filmskoj umetnosti 1980.

2001. Talibanska vlada u Avganistanu zatvorila osam stranih humanitarnih radnika pod optužbom da su širili hrišćanstvo među muslimanima.

Objavljeno u Na današnji dan
subota, 04 avgust 2018 00:00

4. avgust - Dogodilo se na današnji dan

1578. Pokušaj Portugala da zauzme Maroko propao porazom u bici kod Alkazarkivira, u kojoj su poginuli portugalski kralj Sebastijan, kralj od Feza i mavarski pretendent na presto.

1704. U Ratu za špansko nasleđe englesko-holandske snage zauzele španski grad Gibraltar.

1789. Parlament Francuske, tokom Francuske revolucije, ukinuo sve privilegije feudalaca.

1791. Potpisan Svištovski mir kojim je određena granica između Austrije i Otomanskog carstva.

1792. Rođen Persi Biš Šeli, jedan od najznačajnijih pesnika engleskog romantizma. Buntovnik protiv političkih, društvenih i verskih stega, napustio Englesku i poslednje godine života proveo u Italiji, gde se 1822. utopio u brodolomu na jedrenju.

1859. Rođen norveški pisac Knut Hamsun, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1920. Za vreme Drugog svetskog rata, kao simpatizer Kvislingove pronemačke vlade i nacista, izgubio popularnost, a posle rata, u dubokoj starosti, osuđen na visoku novčanu kaznu zbog saradnje sa okupatorom.

1875. Umro danski pisac Hans Kristijan Andersen. Mada prvi književni uspeh duguje romanu "Improvizator", svetsku slavu stekao kao autor oko 200 kratkih pripovedaka koje se smatraju najlepšim bajkama za decu.

1907. Umro norveški kompozitor, pijanista i dirigent Edvard Grig, predstavnik poznog romantizma. Inspirišući se nacionalnim folklorom, afirmisao norvešku muziku u svetu.

1914. Nemačke trupe napale Belgiju, Velika Britanija objavila rat Nemačkoj, SAD proglasile neutralnost.

1916. Danska za 25 miliona dolara ustupila SAD deo Zapadnoindijskih ostrva, uključujući Devičanska ostrva.

1944. Gestapo u skrovištu u Amsterdamu uhapsio porodicu Frank i još četvoro Jevreja i deportovao ih u koncentracioni logor. Posle rata otkriven dnevnik 14-godišnje Ane Frank, jedan od najpotresnijih dokumenata o stradanju Jevreja u Drugom svetskom ratu.

1954. Britanski supersonični borbeni avion "Elektrik lajtning P1" izveo prvi let.

1977. Umro nemački filozof Ernst Bloh. U obimnom delu, koje obuhvata probleme filozofije, istorije, religije i etike, posebno se bavio analizom fenomena utopije.

1983. Betino Kraksi, prvi socijalista na čelu Vlade Italije, preuzeo dužnost premijera. Postigao rekord u dužini opstanka jedne italijanske vlade posle Drugog svetskog rata.

1992. Milioni crnaca okončali dvodnevni generalni štrajk protiv vlade belaca u Južnoj Africi, tokom kojeg je ubijeno 30 ljudi.

1993. Japanske vlasti zvanično se izvinile ženama koje su tokom Drugog svetskog rata služile kao seksualne robinje japanskim vojnicima.

1993. Snage bosanskih Srba osvojile sve ključne položaje na planini Igman iznad Sarajeva i zatvorile obruč oko grada.

1994. Pošto je Skupština Republike Srpske odbila mirovni plan Kontakt-grupe za Bosnu, Jugoslavija prekinula političke i ekonomske odnose s bosanskim Srbima i zatvorila granicu na reci Drini.

1995. Hrvatska vojska, u operaciji "Oluja", ušla u Republiku Srpsku Krajinu, zonu pod zaštitom Ujedinjenih nacija. Oko 250.000 Srba napustilo domove i krenulo prema Bosni i Jugoslaviji, u najvećem izbegličkom talasu u Evropi od Drugog svetskog rata.

1997. U Arlu umrla najstarija osoba na svetu, Francuskinja Žan Kalman. Živela 122 godine i 164 dana.

1999. U poplavama u Kini poginulo više od 400 ljudi, a dva miliona ostalo bez domova.

2000. Britanska kraljica majka Elizabeta proslavila u Londonu 100. rođendan, kao prva ličnost iz kraljevske porodice koja je proživela ceo vek. Ona je sa balkona Bakingemske palate pozdravila okupljene građane.

2001. Palestina objavila zvanično saopštenje o obustavi oružanih napada na Izrael. Taj poziv bez presedana ukazao na neslaganje palestinskih zvaničnika i ekstremne palestinske struje oko osvete zbog izraelskih napada.

2001. Predsednici Severne Koreje i Rusije Kim Džong Il i Vladimir Putin potpisali deklaraciju po kojoj Pjongjang mora da se pridržava moratorijuma na raketne probe do 2003.

2003. Sud u Ruandi osudio 100 osoba, od kojih 11 na smrtnu kaznu, za zločine u toj zemlji 1994. Od početka sudskih procesa za genocid u Ruandi do tod trenutka osuđeno na smrt više o 400 osoba.

2003. Biskupi Anglikanske crkve u SAD potvrdili imenovanje homoseksualca Džina Robinsona za biskupa u Nju Hempširu.

Objavljeno u Na današnji dan
petak, 03 avgust 2018 00:00

3. avgust - Dogodilo se na današnji dan

1492. - Kristofor Kolumbo krenuo je iz španske luke Palos na neizvesno putovanje Atlantskim okeanom u nameri da pronađe pomorski put za Indiju, a otkrio je Ameriku. Polazeći od saznanja da je Zemlja okrugla, Kolumbo je smatrao da do Indije, Japana i Kine može stići i ako se ide na zapad, verujući da je taj put kraći. Posle nešto više od mesec dana plovidbe, Kolumbo je ugledao kopno. Bile su to obale Amerike.

1830. - Turski sultan Mehmed II je, posle višemesečnih pregovora, hatišerifom priznao autonomiju Srbije, čime su uspostavljeni osnovi srpske nezavisne uprave. Povlastice Srbiji razrađene su u 20 tačaka, uključujući priznanje njene potpune unutrašnje autonomije i potvrđivanje titule kneza Milošu Obrenoviću, s naslednim pravom dinastije Obrenović.

1862. - U improvizovanoj bolinici u Alabami, SAD, profesor doktor Džozef Lister prvi put je primenio antisepsu, metodu za sprečavanje infekcije otvorenih rana. Došao je tom prilikom do zaključka da u vazduhu postoje klice koje zagađuju ranu. Premazivanjem rana karbonalnom kiselinom i upotrebom čistog zavoja Lister uvodi postupak ubijanja klica, nazvan antisepsa.

1884. - Završen je železnički most u Beogradu na reci Savi, zahvaljujući čemu je idućeg meseca puštena u saobraćaj pruga Zemun-Beograd. Most je razaran u oba svetska rata i potom oba puta obnavljan.

1903. - Na Žabljaku je rođen Dušan Baranin, književnik i publicista. Pisao je romane i romansirane biografije o događajima i ličnostima iz srpske istorije 19. veka. Pisao je o Proti Mateji Nenadoviću, Mehmed paši Sokoloviću, Karađorđu, hajduk Veljku Petroviću... Umro je u Beogradu 1978. godine.

1904. - Na brdu Volujica iznad Bara proradila je prva radio-telegrafska stanica na Balkanu, koja je služila kao veza Crne Gore s Italijom. U Prvom svetskom ratu stanicu je paljbom iz topova razorila austrougarska mornarica.

1949. - Košarkaški savez Amerike i Nacionalna košarkaška liga spojili su se formirajući NBA ligu (National Basketball Association).

1975. - U Beograd je doputovao predsednik SAD Džerald Ford u dvodnevnu zvaničnu posetu Jugoslaviji, istakavši tom prilikom da politika nesvrstavanja Jugoslavije aktivno doprinosi većem razumevanju među narodima.

1992. - U Jovanici kod Gornjeg Milanovca otkriveno je bogato arehološko nalazište iz ranog paleolita. Nađeni predmeti pripadaju tzv. ašelskoj kulturi u periodu između 700.000 i 160.000 godina pre nove ere. Nalazište je otkrila ekipa Instituta za istraživanja slovenske civilizaciuje u Beogradu s profesorom Radivojem Pešićem na čelu.

1994. - Dan posle zahteva vlade Srbije rukovodstvu Republike Srpske da prihvati mirovni plan Kontakt grupe za BiH, Skupština RS odlučila je da konačnu odluku o tome donese narod na referendumu 27. i 28. avgusta, a sutradan je Jugoslavija zavela sankcije Srbima u Bosni i blokadu na Drini.

Objavljeno u Na današnji dan
četvrtak, 02 avgust 2018 00:00

2. avgust - Dogodilo se na današnji dan

1100. Engleski kralj Vilijam II, sin Vilijama I Osvajača, ubijen strelom u šumi za vreme lova.

1552. Dogovorom u Pasauu poništen Augsburški Interim iz 1548, a protestanti dobili slobodu veroispovesti u Nemačkoj, što je ozakonjeno na saboru u Augsburgu 25. septembra 1555.

1589. Zbog prelaska na stranu hugenota, francuskog kralja Anrija III ubio pristalica katoličke Svete lige, dominikanac Žak Kleman.

1788. Umro Tomas Genzboro, engleski portretista i pejsažista i jedan od osnivača britanske Kraljevske akademije umetnosti.

1799. Umro francuski pronalazač Žak Etjen Mongolfje, koji je s bratom Žozefom Mišelom 1783. konstruisao prvi vazdušni balon napunjen zagrejanim vazduhom.

1802. Napoleon Bonaparta proglašen za doživotnog konzula Francuske, što mu je dalo pravo da imenuje naslednika.

1830. Francuski kralj Šarl X Burbonski abdicirao pod pritiskom Julske revolucije u Parizu, koja je izbila zbog kraljeve odluke da ukine slobodu štampe, raspusti parlament i promeni izborni zakon.

1858. Britanski parlament usvojio zakon kojim je indijska vlada stavljena pod upravu britanske krune.

1876. Rođen srpski lingvista Aleksandar Belić, predsednik Srpske kraljevske akademije i Srpske akademije nauka i umetnosti, osnivač moderne dijalektologije, autor "Pravopisa srpskohrvatskog jezika".

1903. U Makedoniji počeo Ilindenski ustanak za oslobođenje od turske vlasti, tokom kojeg je stvorena "Kruševska republika". Republika se održala 11 dana, ustanak u krvi ugušen.

1921. Umro italijanski operski tenor Enriko Karuzo, izvođač dela Verdija i Pučinija i italijanskih kancona. Jedan od prvih pevača koji je snimio gramofonsku ploču.

1922. Umro Aleksandar Grejem Bel, izumitelj telefona.

1928. Italija potpisala 20-godišnji ugovor o prijateljstvu sa Etiopijom.

1934. Umro nemački predsednik Paul fon Hindenburg, a Hitler sebe proglasio firerom i preuzeo apsolutnu vlast.

1935. Velika Britanija donela zakon prema kojem je reformisan sistem upravljanja u Indiji, odvojeni Burma i Aden od Indije, garantovana veća lokalna samouprava u provincijama i formirano centralno zakonodavstvo u Nju Delhiju.

1936. Umro francuski inženjer i pilot Luj Blerio, pionir vazduhoplovstva, koji je 1909. prvi avionom preleteo Lamanš.

1939. Albert Ajnštajn upozorio predsednika SAD da nemački naučnici rade na proizvodnji bombe sa uranijumom, posle čega su u SAD počeli radovi na proizvodnji atomske bombe.

1945. Završena Potsdamska konferencija na kojoj su sovjetski vođa Staljin, predsednik SAD Truman i premijer Velike Britanije Atli postigli dogovor o demilitarizaciji i denacifikaciji Nemačke i njenoj podeli na okupacione zone posle Drugog svetskog rata.

1970. Britanski vojnici u Severnoj Irskoj prvi put upotrebili gumene metke radi smirivanja nereda.

1980. U eksploziji na železničkoj stanici u Bolonji poginulo 85 i povređeno više od 200 ljudi. To je bio najteži teroristički napad u Evropi posle Drugog svetskog rata i izazvao je talas masovnih protesta širom Italije.

1990. Iračka vojska napala Kuvajt i okupirala ga za jedan dan. Slanjem trupa u Kuvajt irački predsednik Sadam Husein pokrenuo je događaje koji su doveli do Zalivskog rata i stacioniranja američkih trupa u regionu.

1992. Alžirske snage bezbednosti uhapsile 50 naoružanih islamskih ekstremista i oduzele njihovo skladište oružja u kojem je nađeno 150 bombi.

1994. Pod pretnjom pooštravanja međunarodnih sankcija Jugoslaviji, Vlada Srbije pozvala lidere bosanskih Srba da prihvate mirovni plan Kontakt-grupe za Bosnu i upozorila ih da će u suprotnom biti odgovorni za zločin protiv sopstvenog naroda.

1997. Vođa najjače liberijske gerilske frakcije Čarls Tejlor proglašen predsednikom Liberije, čime je posle sedmogodišnjeg građanskog rata okončana borba za vlast u zemlji.

1999. U sudaru dva voza u istočnoj Indiji poginulo 285, povređeno oko 300 ljudi.

2001. Bosanski Srbin, general Radislav Krstić, osuđen u Hagu na 46 godina zatvora zbog masakra nad bosanskim muslimanima u Srebrenici 1995, najvećeg ratnog zločina u Evropi posle Drugog svetskog rata.

Objavljeno u Na današnji dan
sreda, 01 avgust 2018 00:00

1. avgust - Dogodilo se na današnji dan

10. p.n.e. Rođen je rimski car i istoričar Klaudije, koji je 41. nasledio Kaligulu. Tokom njegove vladavine južna Engleska je postala rimska provincija, izgrađen veliki akvadukt, proširena luka Ostija. Vladao je pod velikim uticajem svojih žena Mesaline i Agripine, koja ga je, prema predanju, otrovala pečurkama da bi obezbedila presto za svog sina iz prethodnog braka Nerona.

1291. Tri kantona Uri, Untervalden i Švic sklopili su savez za odbranu od Habsburgovaca, koji je bio osnova za stvaranje Švajcarske konfederacije.

1560. Škotski parlament je ukinuo papsku jurisdikciju i odobrio kalvinističku veroispovest, čime je osnovana Škotska crkva.

1714. Umrla je engleska kraljica Ana, poslednji monarh iz dinastije Stjuart, tokom čije su vladavine ujedinjene Engleska i Škotska i stvorena Velika Britanija (1707). Nasledio ju je Džordž I iz hanoverske dinastije.

1774. Britanski hemičar Džozef Pristli otkrio je plin koji je nazvao "dephlogisticated air", kasnije poznat kao kiseonik.

1778. U nemačkom gradu Hamburgu otvorena je prva štedionica u svetu.

1793. Francuska je, kao prva zemlja u svetu, uvela metrički sistem mera.

1798. U bici kod Abukira, blizu Aleksandrije, britanska flota admirala Horacija Nelsona uništila je francusku flotu pod komandom admirala Fransoa Brijesa. Posle tog poraza Napoleonova vojska u Egiptu ostala je odsečena od Evrope.

1806. Na Mišarskom polju kod Šapca, srpski ustanici pobedili su Turke. To je bila najveća pobeda Karađorđeve vojske u Prvom srpskom ustanku.

1810. Rođen je italijanski državnik grof Kamilo Benso Kavur, prvi ministar predsednik ujedinjene Italije (1861). Zaslužan je za oslobođenje Italije od Austrije i njeno ujedinjenje pod Savojskom dinastijom.

1813. U Beču je izašao prvi broj "Novina serbskih", prvog srpskog dnevnog lista. List su pokrenuli Dimitrije Davidović i Dimitrije Frušić, a ugašen je 1822. zbog problema sa štamparijom.

1834. Ropstvo je zabranjeno u celoj Britanskoj imperiji: u britanskim kolonijama oslobođeno je više od 770.000 robova.

1860. Od rana zadobijenih u atentatu u Kotoru, koji je izvršio emigrant Todor Kadić, umro je crnogorski knez Danilo Petrović, naslednik vladike Njegoša i prvi svetovni vladar Crne Gore (1852). Proslavio se pobedom nad Turcima u bici na Grahovu 1. maja 1858.

1894. Japan je objavio rat Kini zbog spora dveju zemalja oko Koreje.

1914. Četiri dana nakon što je Austro-Ugarska objavila rat Srbiji, Nemačka je objavila rat Rusiji, Francuska je proglasila opštu mobilizaciju, a Italija je proklamovala neutralnost. Svetski rat postao je neizbežan.

1921. Skupština Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca donela je Zakon o zaštiti države na osnovu kojeg je zabranjen rad Komunističkoj partiji, a njenim poslanicima u Skupštini (58) poništeni mandati.

1936. Adolf Hitler otvorio je u Berlinu XI olimpijske igre.

1944. U Varšavi, jednom od glavnih središta poljskog pokreta otpora, izbio je ustanak protiv nemačke okupacije. Nakon dvomesečnih borbi Nemci su savladali ustanike i veliki broj otpremili u koncentracione logore.

1952. Rođen je Zoran Đinđić, nekadašnji predsednik Demokratske stranke i prvi premijer Srbije nakon petooktobarskih demokratskih promena 2000. godine. Zoran Đinđić je ubijen ispred zgrade Vlade Srbije 12. marta 2003. godine.

1955. Umro je srpski pisac Stanislav Vinaver, jedna od najistaknutijih ličnosti beogradskog modernističkog pokreta posle Prvog svetskog rata, autor Manifesta ekspresionizma ("Mjeća", "Varoš zlih volšebnika", "Čuvari sveta", "Evropska noć").

1958. Jordanski kralj Husein poništio je federaciju Jordana sa Irakom.

1960. Benin (Dahomej) je proglasio nezavisnost od Francuske.

1966. U Kini je počeo XI plenum Komunističke partije na kojem je doneta odluka o "kulturnoj revoluciji", koja je trajala narednih 10 godina.

1973. Umro je nemački državnik Valter Ulbriht, prvi sekretar Jedinstvene radničke partije Nemačke (1950). Od 1960. do 1971. bio je predsednik Državnog saveta Istočne Nemačke.

1975. Državnici 35 zemalja, među kojima i predsednik SFR Jugoslavije Josip Broz Tito, potpisali su u Helsinkiju završni dokument Konferencije o evropskoj bezbednosti i saradnji.

1994. Predsednik Nemačke Roman Hercog izrazio je žaljenje Poljacima zbog patnji koje su pretrpeli tokom nemačke okupacije u Drugom svetskom ratu.

2000. Ekstremisti u Kašmiru izvršili su sedam napada u kojima je oko 90 ljudi ubijeno a više desetina ranjeno. Većina žrtava bili su hinduski hodočasnici.

2001. Britanski premijer Toni Bler započeo zvaničnu posetu Argentini. To je prva poseta jednog britanskog premijera toj zemlji od Foklandskog rata 1982.

Objavljeno u Na današnji dan

1498. Španski moreplovac Kristofer Kolumbo na trećem putovanju u Novi svet otkrio ostrvo koje je nazvao Trinidad.

1556. Umro Ignasio de Lojola, osnivač katoličkog jezuitskog reda 1534, španski oficir i sveštenik. Sastavio ustav jezuitskog reda i priručnik pod nazivom "Duhovne vežbe za vladavinu nad samim sobom".

1648. U borbi s Turcima poginuo proslavljen srpski junak iz Ravnih Kotara Vuk Mandušić, uz Stojana Jankovića i Iliju Smiljanića najomiljeniji junak narodne uskočke epike.

1658. Veliki mogul Aurangzeb proglasio se carem u Indiji.

1789. Ruske i austrijske trupe, pod komandom grofa Aleksandra Suvorova i vojvode od Koburga, pobedile tursku vojsku kod Fokšanija u Rumuniji.

1849. U bici kod Šegešvara poginuo mađarski pesnik i revolucionar Šandor Petefi, jedan od vođa nacionalnog pokreta 1848. Otac mu bio Srbin Stevan Petrović, a Šandorovo kršteno ime bilo Aleksandar. Smatra se najtalentovanijim i najboljim mađarskim lirskim pesnikom XIX veka i snažno uticao na južnoslovenske pesnike, posebno na Đuru Jakšića i Jovana Jovanovića Zmaja.

1886. Umro mađarski kompozitor, pijanista i dirigent Franc List, muzičar romantizma, pijanistički virtuoz koji je izgradio modernu klavirsku tehniku i znatno uticao na razvoj evropske muzike XIX veka.

1912. Rođen američki ekonomista Milton Fridman, dobitnik Nobelove nagrade za ekonomiju 1976. Stvorio novu kvantitativnu teoriju novca i bio pobornik ideje da je čvrsta monetarna politika osnova stabilne ekonomije.
1914. Ubijen francuski političar i istoričar Žan Žores, jedan od osnivača Francuske socijalističke partije i osnivač i urednik "Imanitea", kasnije lista francuskih komunista.

1919. U Nemačkoj donet Vajmarski ustav, kojim je ukinuta carevina i uspostavljena republika. Nemački car Vilhelm II abdicirao u novembru 1918. po kapitulaciji Nemačke u Prvom svetskom ratu.

1941. Nemački maršal Herman Gering dao pismenu direktivu šefu policije Rajnhardu Hajdrihu da sačini nacrt plana za istrebljenje evropskih Jevreja.

1944. Kao pilot savezničkog aviona u Drugom svetskom ratu, nad Mediteranom poginuo francuski pisac Antoan de Sent Egziperi, autor "Malog princa", jedne od najčitanijih knjiga u svetu.

1954. Italijanska ekspedicija koju je predvodio Ardito Desio prva osvojila vrh Godvin Ostin, poznat kao K2, na Karakorumu, drugi najviši planinski vrh na svetu, visok 8611 metara.

1964. Američki vasionski brod bez ljudske posade "Rendžer 7" emitovao prve snimke tamne strane Meseca.

1965. Rođena škotska književnica Džoan Rouling, autorka bestselera o dečaku Hariju Poteru.

1969. Papa Pavle VI stigao u Ugandu, u prvu papsku posetu Africi.

1971. Američki astronauti Dejvid Skot i Džejms Irvin, članovi misije "Apolo 15", drugog dana boravka na Mesecu proveli više od šest časova u vožnji lunarnim vozilom. To je bila prva vožnja po tlu Meseca.

1991. Predsednici SSSR i SAD Mihail Sergejevič Gorbačov i Džordž Buš potpisali u Moskvi sporazum o ograničenju nuklearnog oružja velikog dometa.

1993. Napadom Izraela na jug Libana, tokom kojeg je ubijeno 140 ljudi, a 500.000 izbeglo prema severu zemlje, prekinuto jednonedeljno primirje na Bliskom istoku.

1994. Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija odobrio upotrebu sile u Haitiju, čime je dozvoljena vojna intervencija koju su protiv vojnog režima predvodile SAD, i omogućen povratak na vlast izbeglog predsednika Žan-Bertran Aristida.

1997. Umro bivši vijetnamski car Bao Daj, poslednji monarh Vijetnama, koji je kao marioneta vladao zemljom pod francuskom kolonijalnom upravom. Posle četiri decenije u izbeglištvu umro u vojnoj bolnici u Parizu u 83. godini.

2001. Međunarodni sud za ratne zločine u Hagu osudio Stevana Todorovića na 10 godina zatvora zbog zločina nad muslimanima i Hrvatima u Bosanskom Šamcu tokom rata u BiH.

2001. Umro bivši portugalski predsednik Francisko Kosta Gomes. Gomesa na funkciju predsednika postavila revolucionarna hunta, pet meseci posle aprilske pobune 1974. kojom je okončana 50-godišnja desničarska diktatura.

2002. Na osnovu sporazuma vlada Bosne i Hercegovine i Hrvatske u Karlovcu bivši lider cazinskih muslimana Fikret Abdić osuđen na 20 godina zatvora, za ratne zločine od 1993. do 1995. u tadašnjoj Autonomnoj Pokrajini Zapadna Bosna.

2003. Ministar odbrane Srbije i Crne Gore Boris Tadić doputovao u Izrael. To je prva poseta ministra odbrane u istoriji dve zemlje.

2003. Haški tribunal osudio bosanskog Srbina Milomira Stakića na duživotni zatvor zbog zločina protiv čovečnosti nad nesrbima u Prijedoru i okolini 1992. On je prvi optuženik kome je taj sud izrekao doživotni zatvor.

2003. Austrijanac Feliks Baumgartner prvi padobranom preleteo Lamanš, padajući brzinom većom od 200 kilometara na sat.

Objavljeno u Na današnji dan
ponedeljak, 30 jul 2018 00:00

30. jul - Dogodilo se na današnji dan

1419. Husiti, sledbenici pogubljenog češkog verskog reformatora Jana Husa, isprovocirani bacanjem kamenja na njihovu procesiju, upali su u Gradsku većnicu u Pragu i kroz prozor izbacili katoličke članove gradske uprave, zajedno s gradonačelnikom. To je bio početak husitskih ratova.

1511. Rođen italijanski slikar i arhitekta Đorđo Vazari, autor dela "Životi slikara, vajara i arhitekata", koje je prvi put objavljeno 1550. Vazari se smatra najznačajnijim izvorom za proučavanje italijanske renesansne umetnosti.

1771. Umro engleski pesnik Tomas Grej, autor pesme "Elegija napisana na seoskom groblju", koja se smatra jednom od najlepših pesama napisanih na engleskom jeziku.

1784. Umro francuski filozof Deni Didro, predstavnik slobodarskog duha revolucionarne buržoazije XVIII veka, jedan od pokretača i najznačajnijih autora velike francuske "Enciklopedije".

1818. Rođena engleska književnica irskog porekla Emili Bronte, koja se proslavila romanom "Orkanski visovi".

1898. Umro nemački državnik Oto fon Bizmark Šenhauzen, ujedinitelj Nemačke. Prvi kancelar ujedinjenog nemačkog carstva, poznat kao "gvozdeni kancelar", bio predsednik Vlade 28 godina, do 1890, kada je na zahtev cara Vilhelma II podneo ostavku.

1898. Rođen Henri Mur, jedan od najvećih birtanskih i svetskih vajara XX veka. Njegove skulpture nalaze se na mnogim javnim mestima, kao što su zgrada UNESKO u Parizu i centar "Linkoln" u Njujorku.

1912. Umro japanski car Mucuhito, koji je tokom vladavine od 1867. ukinuo šogunate, uspostavio centralnu vlast i transformisao Japan u modernu državu.

1930. Urugvaj u Montevideu, pobedom u finalu Prvog svetskog fudbalskog prvenstva, nad Argentinom 4:2, postao prvi svetski šampion u fudbalu.

1935. U Velikoj Britaniji objavljena prva džepna knjiga, prema ideji Alena Lejna da napravi "knjigu koja će imati cenu kao 10 cigareta". Prva knjiga bila "Arijel" Andrea Moroa.

1945. Japanska podmornica potopila u Drugom svetskom ratu američku krstaricu "Indijanapolis". Poginulo 800 ljudi.

1971. Američki vasionski brod "Apolo 15" s kosmonautima Dejvidom Skotom  i Džemsom Irvinom spustio se na Mesec.

1971. U sudaru japanskog borbenog i putničkog aviona "boing 727" poginule 162 osobe.

1974. Turska, Grčka i Velika Britanija potpisale sporazum o prekidu vatre na Kipru.

1975. U Helsinkiju počela Konferencija o evropskoj bezbednosti i saradnji koja je okupila državnike 35 zemalja, uključujući lidere SSSR i SAD Leonida Brežnjeva i Džeralda Forda. Jugoslovensku delegaciju predvodio Josip Broz Tito. KEBS kasnije transformisan u Organizaciju za evropsku bezbednost i saradnju.

1980. Pacifički arhipelag Novi Hebridi stekao nezavisnost pod nazivom Republika Vanuatu, posle 74 godine britansko-francuske uprave.

1989. Radikalni članovi sovjetskog parlamenta formirali grupu za pritisak za brže reforme. Grupu vodili Boris Jeljcin i Andrej Zaharov.

1993. Lideri bosanskih muslimana, Srba i Hrvata postigli na mirovnim pregovorima u Ženevi dogovor o ustavnom uređenju Bosne i Hercegovine kao Saveza republika Republike Srpske, Herceg-Bosne i Republike Bosne. I pored dogovora, rat u Bosni nastavljen i trajao do decembra 1995, kada je u Dejtonu potpisan mirovni sporazum.

1996. Na Barbadosu u 92. godini umrla Klodet Kolber, zvezda holivudskih komedija tridesetih godina.

1997. U eksplozijama bombi dva arapska bombaša-samoubice na prepunoj jerusalimskoj pijaci poginulo 18, povređeno najmanje 170 ljudi.

1997. SAD ukinule dvanaestogodišnju zabranu putovanja američkih građana u Liban pošto su dobile garancije vlade u Bejrutu da će učiniti sve da spreči terorizam.

1999. Napuštajući obale Panamskog kanala posle gotovo jednog veka SAD zvanično zatvorile "panamsku operaciju".

2001. Kanada prva država na svetu koja je, uprkos velikim protestima lekara, dozvolila teškim bolesnicima da uzgajaju marihuanu i koriste je za lečenje.

2002. Za premijera Hrvatske ponovo izabran Ivica Račan.

Objavljeno u Na današnji dan
nedelja, 29 jul 2018 00:00

29. jul - Dogodilo se na današnji dan

1526. U pohodu na Ugarsku turska vojska posle tronedeljne opsade zauzela Petrovaradin. Turci potom osvojili susedne gradove u Sremu i kod Osijeka izgradili most na reci Dravi, prešli u Ugarsku i 29. avgusta kod Mohača potukli vojsku kralja Ljudevita II.

1588. Britanska flota pod komandom lorda Hauarda i ser Fransisa Drejka porazila špansku "Nepobedivu armadu" od oko 125 brodova, koju je u invaziju na Englesku poslao španski kralj Filip II.

1805. Rođen francuski istoričar i političar Aleksis de Tokvil, čije je delo imalo značajan uticaj na razvoj građanske demokratije.

1856. Umro nemački kompozitor Robert Šuman, jedan od najznačajnijih i najuticajnijih predstavnika muzičkog romantizma.

1878. Počela austrougarska okupacija Bosne i Hercegovine, na osnovu dogovora evropskih sila na Berlinskom kongresu.

1883. Rođen italijanski diktator i fašista Benito Musolini, koji je vladao Italijom od 1922. do 1943. i uveo Italiju u Drugi svetski rat na strani Nemačke 1940. Italijanski partizani uhvatili ga 1945. pri pokušaju bekstva iz zemlje i streljali.

1890. Umro holandski slikar Vinsent van Gog, dva dana pošto je pokušao samoubistvo. Za života prodao samo jednu sliku.

1900. Anarhista Gaetano Breši u Monci ubio italijanskog kralja Umberta I. Atentator 1901. izvršio samoubistvo.

1905. Rođen švedski političar Dag Hamaršeld, generalni sekretar Ujedinjenih nacija od 1953. do 1961, kada je poginuo u avionskoj nesreći u Africi na jednom od svojih mirovnih putovanja. Posthumno mu dodeljena Nobelova nagrada za mir.

1937. Japanske trupe okupirale u Kinesko-japanskom ratu kineski grad Tjencin.

1940. Počela vazdušna ofanziva Nemačke na Veliku Britaniju u Drugom svetskom ratu.

1941. Višijevska Francuska i Japan potpisali sporazum o "zajedničkom protektoratu" nad Indokinom. Francuska nastavila upravljanje Indokinom, a Japan poslao trupe.

1946. U Parizu počela mirovna konferencija zemalja-pobednica u Drugom svetskom ratu. Mirovni ugovori, usaglašeni tokom zasedanja konferencije od 29. jula do 16. oktobra potpisani 10. februara 1947.

1948. Na stadionu "Vembli" u Londonu otvorene prve Olimpijske igre posle Drugog svetskog rata.

1967. U Vijetnamskom ratu u požaru oštećen američki nosač aviona "Forestal", poginulo 130 ljudi.

1973. Grci se na referendumu, koji je raspisala vojna hunta, izjasnili za ukidanje monarhije, a vođa vojne hunte, pukovnik Jorgos Papadopulos, postao predsednik Grčke.

1981. U katedrali Svetog Pavla u Londonu venčali se naslednik britanskog prestola, princ od Velsa Čarls, i Dajana Spenser.

1983. Umro britanski pozorišni i filmski glumac Dejvid Niven, 1958. dobitnik "Oskara" za film "Odvojeni stolovi".

1983. Umro španski filmski režiser Luis Bunjuel, jedan od najvećih reditelja u svetskoj kinematografiji, poznat po nadrealističkim filmskim ostvarenjima.

1985. Alan Garsija inaugurisan za novog predsednika Perua i s 36 godina postao najmlađi šef države na svetu.

1992. Bivši istočnonemački komunistički lider Erih Honeker došao u Berlin posle osam meseci provedenih i čileanskoj ambasadi u Moskvi, da se suoči sa optužnicom za smrt mnogih nemačkih građana koji su preko Berlinskog zida pokušali da pobegnu u tadašnji Zapadni Berlin.

1994. Bivši italijanski premijer Betino Kraksi osuđen na osam i po godina zatvora pod optužbom za prevaru. Kraksi presudu dočekao u izbeglištvu u Tunisu, gde je i umro.

1996. Kina izvela nuklearnu probu na Lop Noru, a potom obećala da će se ubuduće pridržavati moratorijuma na nuklearne probe.

1999. U Sarajevu počeo samit Pakta za stabilnost Jugoistočne Evropu. Delegacije iz 39 zemalja i predstavnici 17 međunarodnih organizacija 30. jula usvojili deklaraciju o demokratizaciji i ekonomskoj obnovi Balkana. Srbiji, koja nije pozvana na samit, poručeno da može da se priključi Paktu kada prihvati demokratske promene.

2001. Umro bivši lider poljske komunističke partije Edvard Gjerek.

Objavljeno u Na današnji dan

1330. Srpski kralj Stefan Dečanski potukao u bici kod Velbužda vojsku bugarskog cara Mihajla Šišmana. Šišman poginuo u toj bici.

1586. Tomas Heriot iz Kolumbije doneo prve krompire u Englesku. Krajem XVI veka krompir prenet i u Španiju. U početku gajen kao ukrasna biljka, ali zbog porasta stanovništva, ratova i gladi širom Evrope ušao i u ishranu.

1655. Umro francuski pisac Sirano de Beržerak, poznat po delu "Drugi svet", u kojem je spojio političku satiru i naučnu fantastiku. Edmon Rostan ga uzeo za glavnog junaka popularne komedije "Sirano de Beržerak".

1741. Umro italijanski kompozitor i virtuoz na violini Antonio Vivaldi, jedan od najznačajnijih predstavnika baroka i prethodinika novog doba klasike. Iz njegovog obimnog stvaralačkog opusa najčuveniji koncert za violinu i orkestar "Četiri godišnja doba".

1750. Umro nemački kompozitor Johan Sebastijan Bah. Savremenici ga više cenili kao orguljaša, a interes za njegovu muziku i svest o njegovom značaju u istoriji muzike pojavili se početkom XIX veka u doba muzičkog romantizma, naročito posle Mendelsonovog izvođenja Bahovog remek-dela "Muke po Mateji".

1794. Na gijotini pogubljeni jedan od glavnih vođa Francuske revolucije i vođa "jakobinaca" Maksimilijan Robespjer i njegovi sledbenici. To je bio kraj "jakobinske diktature", zavedene u jesen 1793.

1821. Peru proglasio nezavisnost od Španije.

1858. Prvi put upotrebljen otisak prstiju kao znak identifikacije. Upotrebio ga Vilijam Heršel u Indiji, kada je uzeo otisak od Rađjadara Konaija sa poleđine jednog ugovora.

1868. Ratifikovan 14. amandman Ustava SAD, kojim su crnci dobili pravo na državljanstvo.

1876. U bici na Vučjem dolu Crnogorci pobedili tursku vojsku pod komandom Muktar-paše i naneli joj teške gubitke, oko 4.000 mrtvih i ranjenih i 310 zarobljenih.

1899. Rođen srpski književni i pozorišni kritičar Velibor Gligorić, predsednik Srpske akademije nauka i umetnosti od 1965. do 1971. Objavio više dela iz oblasti književne i pozorišne kritike.

1914. Austro-Ugarska objavila rat Srbiji, mesec dana posle atentata na prestolonaslednika Franca Ferdinanda u Sarajevu. Dalji tok događaja doveo do Prvog svetskog rata.

1919. U Amsterdamu počeo Međunarodni sindikalni kongres, na kojem je osnovan Internacionalni savez sindikata, poznatiji pod nazivom Amsterdamska sindikalna internacionala.

1937. Japanci u Kinesko-japanskom ratu zauzeli Peking.

1940. Britanci u Drugom svetskom ratu odbili nemački napad na mediteransko ostrvo Maltu.

1941. U odmazdi za požare u nemačkim garažama Nemci u Beogradu u Drugom svetskom ratu streljali više od 120 ljudi, mahom Jevreja, komunista i njihovih simpatizera.

1942. Umro britanski arheolog Vilijam Pitri, koji je 1880. počeo prva naučna arheološka iskopavanja u Egiptu i vodio ih gotovo pola veka. Osnovao Britansku arheološku školu u Egiptu.

1945. Američki bombarder B25 u gustoj magli udario u "Empajer stejt bilding" u Njujorku, tada najvišu zgradu u svetu. Poginulo 14 ljudi.

1968. Umro nemački hemičar i nuklearni fizičar Oto Han, dobitnik Nobelove nagrade za hemiju 1944. Jedan od inicijatora i potpisnika Getingenškog apela protiv atomskog naoružanja.

1976. U zemljotresu u kojem je potpuno razoren kineski grad Tangšan poginulo najmanje 242.000, a povređeno 164.000 ljudi.

1984. Predsednik SAD Ronald Regan otvorio Olimpijske igre u Los Anđelesu, koje su bojkotovali SSSR i još neke zemlje tadašnjeg sovjetskog bloka kao revanš za američki bojkot Olimpijskih igara u Moskvi 1980.

1999. Evropski sud za ljudska prava proglasio francusku državu krivom za torturu nad zatvorenikom osumnjičenim za rasturanje droge. To je bila prva presuda ovog suda jednoj evropskoj zemlji.

2000. Mirovne trupe Ujedinjenih nacija ušle u delove graničnog područja između Libana i Izraela. Izrael 24. maja, posle 22 godine, povukao trupe iz okupacione zone od 15 kilometara.

2001. Alehandro Toledo preuzeo dužnost predsednika Perua, kao prvi predsednik indijanskog porekla u istoriji te zemlje.

2003. U 101. godini umro američki komičar Bob Houp.

Objavljeno u Na današnji dan

916 - Umro je slovenski prosvetitelj Kliment Ohridski, najpoznatiji ucenik brace Chirila i Metodija i njihov saradnik u sirenju slovenske pismenosti i knjizevnosti.

1189 - Veliki zupan Stefan Nemanja ugostio je u Nisu nemackog cara Fridriha I Barabrosu na njegovom proputovanju kroz Srbiju u Trecem krstaskom ratu, i ponudio mu savez protiv Vizantije.

1540 - Pod optuzbom za veleizdaju, pogubljen je Tomas Kromvel, glavni savetnik engleskog kralja Henrija VIII.

1675 - U bici kod Sazbaha, u Holandskom ratu, poginuo je francuski vojskovodja Anri Tiren, komandant francuske vojske u Tridesetogodisnjem ratu.

1789 - Kongres SAD osnovao je Odeljenje za spoljne poslove, koje je kasnije postalo Stejt department.

1830 - U Francuskoj je izbila trodnevna "Julska revolucija" izazvana odlukom kralja Sarla X Burbonskog da ukine slobodu stampe, raspusti tek izabranu skupstinu i promeni izborni zakon. Kralj je abdicirao i emigrirao u Skotsku.

1832 - Rodjen je Djura Jaksic, najveci liricar srpskog romantizma i jedan od najdarovitijih srpskih slikara 19. veka. Pored poezije, koja je najvrednija u njegovom knjizevnom opusu, pisao je pripovetke i herojske poeme ("Na Liparu", "Ponoc", "Padajte braco", "Otadzbina", "Seobe Srbalja", "Stanoje Glavas").

1835 - Rodjen je Djozue Karduci, najveci italijanski pesnik u prvim decenijama posle ujedinjenja Italije, profesor italijanske knjizevnosti Univerziteta u Bolonji. Dobitnik je Nobelove nagrade za knjizevnost 1906. ("Jambi i epode", "Nove rime", "Varvarske ode").

1839 - Poceo je Opijumski rat izmedju Kine i Velike Britanije kada su kineske vlasti u luci u Kantonu zaplenile i unistile 20.000 sanduka opijuma.

1841 - U dvoboju je poginuo ruski pisac Mihail Jurjevic Ljermontov, pesnik kavkaskih pejsaza i romanticnog buntovnistva, jedan od najznacajnijih pesnika i prozaista ruske knjizevnosti 19. veka ("Junak naseg doba", "Demon", "Pesma o trgovcu Kalasnikovu").

1844 - Umro je engleski hemicar i fizicar Dzon Dalton, jedan od osnivaca atomske teorije materije ("Novi sistem filozofije hemije"). Proucavao je anomaliju neprepoznavanja boja, koja je po njemu nazvana daltonizam.

1872 - Rodjen je srpski kompozitor i dirigent Stanislav Binicki, autor prve izvedene srpske opere "Na uranku" (na tekst B. Nusica) i "Marsa na Drinu". Osnovao je Beogradski vojni orkestar (1899), a sa Stevanom Mokranjcem Srpsku muzicku skolu, koja je kasnije dobila ime "Mokranjac".

1874 - U Kragujevcu je pokrenut list "Glas javnosti" kao glasilo socijalista Svetozara Markovica.

1905 - U Ljubotinju, u Crnoj Gori, rodjen je Petar Lubarda, jedan od najznacajnijih jugoslovenskih slikara 20. veka. Izlagao je na mnogim izlozbama u zemlji i inostranstvu i dobitnik je mnogobrojnih nagrada. Bio je clan Srpske akademije nauka i umetnosti.

1917 - Umro je svajcarski hirurg Emil Teodor Koher, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1909. Ispitivao je funkciju stitne zlezde i znatno doprineo razvoju savremene hirurgije.

1921 - Kanadski lekari Frederik Grant Benting i Carls Best izolovali su insulin, sto je ubrzo omogucilo efikasno lecenje dotad smrtonosne secerne bolesti.

1953 - U Panmundzomu je potpisan sporazum o primirju u Korejskom ratu, cime je okoncan trogodisnji rat u kojem je poginulo 1,6 miliona Korejaca i Kineza i preko 118.000 pripadnika trupa UN.

1954 - Velika Britanija i Egipat postigli su sporazum o okoncanju 72-godisnje britanske kontrole nad Sueckim kanalom.

1955 - Austrija je obnovila drzavni suverenitet posto su zemlju nakon 17 godina napustile strane trupe - nemacke po zavrsetku Drugog svetskog rata, a saveznicke 10 godina kasnije.

1967 - Umro je srpski pisac Veljko Petrovic, clan Srpske akademije nauka i umetnosti, predsednik Matice srpske u Novom Sadu, Srpske knjizevne zadruge u Beogradu i upravnik beogradskog Narodnog muzeja ("Rodoljubive pesme", zbirke pripovedaka "Bunja i drugi u Ravangradu", "Pomerene savesti", "Prepelica u ruci").

1970 - Umro je portugalski diktator Antonio de Oliveira Salazar. Postao je premijer 1932. i vladao uz pomoc vojske i tajne policije do 1968, kada se zbog bolesti povukao sa vlasti.

1980 - U izbeglistvu u Kairu umro je bivsi iranski sah Mohamed Reza Pahlavi. Na vlast je dosao 1941, a zbacen je u Islamskoj revoluciji ajatolaha Homeinija 1979.

1984 - Umro je britanski filmski i pozorisni glumac Dzejms Mejsn, koji je u dugackoj filmskoj karijeri snimio vise od 80 filmova ("Pozar nad Engleskom", Covek u sivom", "Pustinjski lisac", "Julije Cezar").

1985 - U drzavnom udaru u Ugandi svrgnut je predsednik Milton Apolo Obote, koji je bio sef drzave od 1966. do 1971, kada ga je oborio Idi Amin Dada. Drugi put je postao predsednik 1979.

1989 - Krister Peterson proglasen je krivim i osudjen na dozivotnu robiju zbog ubistva svedskog premijera Olofa Palmea 1986. On je kasnije oslobodjen, a ubistvo je ostalo nerazjasnjeno.

1990 - Belorusija je proglasila nezavisnost od tadasnjeg SSSR-a.

1996 - Tokom Olimpijskih igara u Atlanti eksplodirala je bomba u zabavnom parku. Poginulo je dvoje i ranjeno 110 ljudi.

Objavljeno u Na današnji dan
četvrtak, 26 jul 2018 00:00

26. jul - Dogodilo se na današnji dan

1847. Liberija, država oslobodjenih američkih robova koji su se doselili u Afriku, postala prva nezavisna republika u Africi.

1856. U Dablinu rodjen engleski dramski pisac, novinar i kriticar Dzordz Bernard So. Knjizevnu karijeru poceo pisanjem romana i pozorisnih kritika, a proslavio se mnogobrojnim pozorisnim delima. Dobitnik Nobelove nagrade za knjizevnost 1925.

1858. Lajonel Rotsild postao prvi Jevrejin clan donjeg doma britanskog parlamenta.

1875. Rodjen svajcarski psihijatar Karl Gustav Jung, osnivac "analiticke" ili "kompleksne" psihologije, u kojoj se razlikuju dva sloja podsvesnog, individualno i kolektivno.

1894. Rodjen engleski pisac Aldo Haksli, jedan od najistaknutijih evropskih esejista 20. veka. Njegovi "romani ideja" zasnovani su na esejistickim modelima rasprava i sukoba nacela.

1908. Rodjen cileanski drzavnik Salvador Aljende Gosens, osnivac Socijalisticke partije i prvi marksista predsednik Cilea. Ubijen u udaru vojne hunte pod vodjstvom generala Augusta Pinocea 11. septembra 1973.

1909. Pokusaj spanske vlade da u Kataloniji mobilise rezerviste za borbe u Maroku doveo do ustanka u Barseloni, koji je krvavo ugusen.

1928. Rodjen americki filmski reziser Stenli Kjubrik, koji se proslavio filmovima razlicitog zanra kao sto su "2001, Odiseja u svemiru", "Paklena pomorandza", "Dr Strejndzlav" i "Lolita".

1941. Predsednik SAD Frenklin Delano Ruzvelt zamrznuo svu japansku imovinu u SAD i time obustavio americko-japansku trgovinu.

1943. Rodjen britanski muzicar Mik Dzeger, osnivac i pevac grupe "Roling stouns".

1945. Na parlamentarnim izborima u Velikoj Britaniji pobedili laburisti i njihov lider Klement Atli zamenio na mestu premijera Vinstona Cercila.

1950. Vojnici SAD, tokom Korejskog rata, pocinili masakr nad stotinama nenaoruzanih izbeglica u selu No Gun Ri.

1952. Umrla Eva Peron, popularna prva dama Argentine, supruga Huana Perona.

1953. Napadom gerilaca na kasarnu Monkada u gradu Santjago de Kuba Fidel Kastro poceo borbu protiv rezima diktatora Fulhensija Batiste.

1956. Egipatski predsednik Gamal Abdel Naser nacionalizovao Suecki kanal koji je bio pod kontrolom anglo-francuske kompanije.

1963. U zemljotresu u glavnom gradu Makedonije, Skoplju, poginulo vise od 1.000 ljudi, a grad razrusen.

1965. Maldivska ostrva u Indijskom okeanu, britanski protektorat od 1887, stekla nezavisnost.

1974. Konstantin Karamanlis formirao prvu civilnu vladu nakon sedmogodisnjeg vojnog rezima u Grckoj.

1984. Umro americki statisticar Dzordz Horas Galup, direktor i osnivac "Galupovog instituta" za ispitivanje javnog mnjenja.

1995. Peru i Ekvador sporazumeli se o demilitarizovanoj zoni od oko 500 kvadratnih kilometara u pogranicnom amazonskom podrucju, okoncavsi medjusobni jednomesecan rat.

2001. Medjunarodni sud za ratne zlocine u Hagu otpecatio optuznicu protiv generala Hrvatske vojske u penziji Ante Gotovine, koji je okrivljen za zlocine nad Srbima za vreme i posle operacije "Oluja" 1995. u Krajini, Hrvatska.

Objavljeno u Na današnji dan

1261. Mihailo VIII Paleolog vratio Konstantinopolj i ponovo ga proglasio prestonicom Vizantije. Grad 1204. osvojili krstaši, spalili ga i opljačkali i s Mlečanima ga proglasili prestonicom Latinskog carstva, a prestonica Vizantije premeštena u Nikeju.

1593. Kralj Francuske Anri IV kralj Navare pre dolaska na francuski presto 1589. i vođa francuskih hugenota, prešao u katoličanstvo.

1712. Vojska švajcarskih protestanskih kantona u bici kod Vilmergena potukla snage katoličkih kantona, čime su u Švajcarskoj okončani verski ratovi.

1817. Po povratku u Srbiju ubijen vođa Prvog srpskog ustanka Đorđe Petrović Karađorđe. On je, posle sloma ustanka 1813, izbegao u Austriju, a zatim u Rusiju.

1834. Umro engleski pesnik Semjuel Tejlor Kolridž. Njegove poeme "Stari mornar" i "Kubla Kan" smatraju se vrhunskim delima romantične, intuitivne poezije, a na njegovim teorijskim pogledima zasnovana englesko-američka "nova kritika".

1843. Umro škotski hemičar Čarls Mekintoš, izumitelj nepromočive tkanine za kišne ogrtače.

1848. Rođen britanski državnik Artur Džejms Balfur, premijer i ministar inostranih poslova. 1917. predložio stvaranje nacionalne države Jevreja u Palestini.

1848. Austrijanci u bici kod Kustoce porazili snage Sardinske kraljevine, suzbivši prvi značajniji napor za ujedinjenje italijanskih teritorija u jedinstvenu državu.

1878. Prva kineska diplomatska misija u SAD stigla u Vašington.

1894. Rođen američki filmski glumac Volter Brenan, najčuveniji epizodista svetske kinematografije. Igrao u više od 100 filmova, dobitnik više "Oskara".

1898. Vojska SAD u špansko-američkom ratu okupirala Portoriko, koji je Pariskim mirovnim ugovorom iste godine ustupljen SAD. Istog dana 1953. dobio status pridružene države SAD.

1907. Japan proglasio protektorat nad Korejom s pravom da kontroliše vladu te zemlje.

1909. Francuski pilot Luj Blerio prvi avionom preleteo Lamanš. Razdaljinu od 40 kilometara od Lebaraka kod Kalea do Dovera preleteo za 37 minuta.

1917. Holanđanka Margareta Gertruda Cele, poznata kao Mata Hari, osuđena na smrt pod otužbom da je špijunirala u korist Nemačke tokom Prvog svetskog rata.

1934. Nacisti u Beču ubili austrijskog kancelara Engelberta Dolfusa.

1943. Italijanski diktator Benito Musolini primoran, posle sednice Velikog fašističkog veća, da podnese ostavku. Kralj Viktor Emanuele imenovao za premijera maršala Pjetra Badolja. Musolini uhapšen i interniran, a 1945. streljan.

1952. Stupio na snagu ugovor o Evropskoj zajednici za ugalj i čelik, što je bila prva faza stvaranja Evropske unije.

1956. U sudaru italijanskog i švedskog broda "Andrea Dorija" i "Štokholm" ispred obala SAD u Atlantskom okeanu poginulo 50 ljudi.

1957. Tunis postao republika, a za predsednika izabran Habib Burgiba.

1963. SSSR, SAD i Velika Britanija zaključile ugovor o zabrani nuklearnih proba u vazduhu, pod vodom i u kosmosu.

1968. Papa Pavle VI zabranio vernicima rimokatoličke crkve sve veštačke metode sprečavanja začeća.

1978. Rođena prva na svetu "beba iz epruvete" Luis Džoj Braun, u bolnici u Lankaširu, u Velikoj Britaniji.

1982. Vođa Palestinske oslobodilačke organizacije Jaser Arafat potpisao u Bejrutu deklaraciju kojom je prihvatio rezolucije Ujedinjnih nacija o postojanju države Izrael.

1986. Umro američki filmski režiser italijanskog porekla Vinsent Mineli, 1958. dobitnik "Oskara za film "Žiži".

1991. Sovjetski predsednik Mihail Gorbačov predložio liderima Komunističke partije SSSR novu platformu u kojoj izgradnja komunizma više nije osnovni cilj i pozvao ih da odbace "zastarele ideološke dogme".

1992. Italijanska vlada poslala 7.000 vojnika na Siciliju, u nastojanju da razbije mafiju.

1994. Izrael i Jordan potpisali u Vašingtonu deklaraciju kojom je okončano ratno stanje dve države.

1995. Međunarodni sud za ratne zločine na prostoru bivše Jugoslavije u Hagu podigao optužnice protiv Radovana Karadžića, Ratka Mladića, Milana Martića i još 21 osobe, uglavnom komandanata i stražara zatvoreničkih logora u Bosni. Lider bosanskih Srba Radovan Karadžić i general Ratko Mladić optuženi za genocid, ratne zločine i zločine protiv čovečnosti.

2000. Supersonični avion kompanije "Er-Frans" srušio se blizu Pariza neposredno po poletanju. Poginulo 109 putnika i članova posade i još četvoro ljudi na zemlji. To je bila prva nesreća "konkorda" otkako je počeo da leti 1969.

2001. General Hrvatske vojske Rahim Ademi, optužen za zločine počinjene nad Srbima 1993. u Medačkom džepu, kod Gospića u Hrvatskoj, doborovoljno se predao Međunarodnom sudu za ratne zločine u Hagu.

Objavljeno u Na današnji dan
Strana 1 od 13

Ostavite vaš komentar i ovde...

Još vesti iz kategorije...

Newsletter

Prijavite se na Newsletter i dobijajte najnovije vesti u vaš inbox
Top